Асобнае месца ў гісторыі жывапісу Беларусі канца XIX – пачатку XX ст. належыць мастаку Станіславу Станіслававічу Богушу-Сестранцэвічу. Ён адносіцца да творцаў, якія праводзілі ў беларускім выяўленчым мастацтве тую ж прагрэсіўна-дэмакратычную лінію, што ў літаратуры бярэ свой пачатак ад Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча.

Нарадзіўся мастак у Вільні ў дваранскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў у рэальным вучылішчы. З 1889 па 1894 г. быў вучнем батальнай майстэрні Б. Вілевальдэ ў Пецярбургскай акадэміі мастацтваў. Тут і праявіўся яго талент мастака-анімаліста. Пачынаючы з 1890 г. творы С. Богуша-Сестранцэвіча сістэматычна экспанаваліся на выстаўках Пецярбургскага таварыства мастакоў. Не закончыўшы навучанне ў акадэміі, ён вярнуўся на радзіму, дзе паспяхова ілюстраваў кнігі, часопісы, газеты, якія друкаваліся на літоўскай, польскай, беларускай мовах (у прыватнасці, у выдавецтве “Наша ніва”), удзельнічаў у мастацкіх выстаўках, шмат падарожнічаў па Беларусі і Літве. У гэты перыяд акрамя маляўнічых анімалістычных твораў мастак стварыў цудоўныя ілюстрацыі да апавядання Э. Ажэшкі “Гэдалі”.

Найбольш каштоўным у творчасці С. Богуша-Сестранцэвіча з’яўляюцца яго графічныя работы. Упадабаны матыў графічных лістоў мастака, выкананых тушшу, – местачковы і сялянскі побыт. Яго замалёўкі і кампазіцыі паказвалі не інтымна-камерны план быцця, а жыццёвую панараму – у дарозе, полі, на кірмашах. І ўсё мнагаводдзе вобразаў сярод вазоў, валоў, скакуноў жыве, рухаецца, пакутуе, думае ў разнастайных паставах, ракурсах, станах. Гэта маляўнічая калекцыя падаецца зусім не ілюстрацыйна, а з пачуццём гумару, дзе па-снайперску дакладны штрых дае агранку кожнаму персанажу. Асаблівую цікавасць уяўляюць наступныя графічныя лісты мастака: “У мястэчку”, “Злоўлены жывым”, “Праца ў фальварку”, “Цыганы”, “Бегавы конь”. У гэтых работах майстэрства С. Богуша-Сестранцэвіча-графіка дасягнула сваёй вышыні. Тэхніка, якую ён выкарыстоўваў (пяро, туш), лаканічная і простая. Вобразы персанажаў яркія і індывідуальныя, яны быццам выхаплены з жыцця дапытлівым вокам мастака. Жывапісныя кампазіцыі С. Богуша-Сестранцэвіча вельмі часта паўтараюць графічныя работы. Яны ў асноўным выконваліся на тыя ж тэмы і ў аналагічным рашэнні. Найбольш вядомы наступныя карціны мастака: “Прачкі”, “Баль у Мінску”, “Віленскае грамадства–1915”, “Кветкі вялікага горада”.

Творчасць С. Богуша-Сестранцэвіча – даволі значная, але мала вывучаная старонка ў гісторыі беларускага мастацтва. Далейшае выяўленне матэрыялаў і іх вывучэнне дазволіць больш поўна ўзнавіць вобраз гэтага выдатнага жывапісца і графіка, які сваімі творамі ўзбагаціў мастацтва трох народаў – беларускага, літоўскага і польскага.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2009 г.