Дата нараджэння:
07.02.1926 Кашэвічы, в., Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць
Дата смерці:
18.01.2005 Мінск, г.
Кароткая даведка:
вучоны-фалькларыст, заслужаны дзеяч навукі Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1986), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі
Імёны на іншых мовах:
Fedosik Anatoly Semyonavich (англійская); Федосик Анатолий Семёнович (руская);
5550 сімвалаў
Даведка
У гісторыі беларускай фалькларыстыкі асобае месца займае Анатоль Сямёнавіч Фядосік. Нарадзіўся ён у в. Кашэвічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям'і. У 1941 г. скончыў Кашэвіцкую сярэднюю школу. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны пятнаццацігадовы юнак быў залічаны радавым узвода коннай разведкі 125-й партызанскай брыгады Палескага злучэння. Пра дзеянні гэтай брыгады і сваё нялёгкае партызанскае жыццё А. Фядосік цёпла і пранікнёна згадваў у аўтабіяграфічнай кнізе «Партызанская быль не забыта» (1990). Пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (1944) ваяваў на 3-м Беларускім фронце камандзірам аддзялення разведкі. У сакавіку 1945 г. быў накіраваны на вучобу ў Арлоўскае танкавае вучылішча імя М.В. Фрунзэ.
Пасля дэмабілізацыі ў 1946 г. А.Фядосік вярнуўся ў Беларусь. Працаваў настаўнікам, завучам у роднай школе (1946–1949), дырэктарам сярэдніх школ в. Сінкевічы Лунінецкага раёна (1949–1955) і г. п. Мікашэвічы (1945–1958). Скончыў у 1953 г. завочна філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. З 1958 па 1961 г. вучыўся ў аспірантуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (у апошні год навучання яму прапанавалі застацца тут працаваць). З гэтага часу А. Фядосік актыўна займаўся навуковай дзейнасцю: у 1962 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю і быў прызначаны вучоным сакратаром інстытута, з 1967 г. з'яўляўся загадчыкам сектара фальклору і адначасова з 1969 г. працаваў намеснікам дырэктара па навуцы. У 1973 г. абараніў доктарскую дысертацыю. Адным з першых А.Фядосік пачаў даследаваць тэарэтычныя і практычныя праблемы беларускай народнай сатыры і гумару ў суадносінах іх з нацыянальным менталітэтам і нацыянальным светаўспрыманнем і светаадчуваннем. Гэтай праблеме прысвечаны манаграфіі «Беларуская народная сатырычная проза» (1969), «Трапным народным словам: сатыра і гумар у беларускай вуснай паэзіі і народнай драме» (1971), «Праблема беларускай народнай сатыры» (1978). У манаграфіі «Беларуская савецкая фалькларыстыка» (1987) упершыню грунтоўна прааналізаваў станаўленне і развіццё беларускай савецкай фалькларыстыкі, ахарактарызаваў найважнейшыя зборы вуснай паэзіі і прысвечаныя ёй тэарэтычныя працы, прасачыў развіццё беларускай навукі пра народную творчасць, даследаваў дзейнасць у гэтай галіне вядучых вучоных. Асноўным этапам развіцця беларускай савецкай фалькларыстыкі, гісторыі збірання, друкавання і вывучэння асобных відаў і жанраў беларускага фальклору прысвечана манаграфія «Ілюзорнасць і сапраўднасць: “Белыя плямы” ў гісторыі беларускай фалькларыстыкі 20-30-х гг.» (1991). Таксама былі падрыхтаваны кнігі «А.К.Сержпутоўскі» (1966, з В.К. Бандарчыкам), «Народная спадчына» (1984, з Г.А. Пятроўскай), «Каляндарна-песенныя абрадавыя і гульнявыя традыцыі славян у мінулым і сучасным» (1988, з З.Я. Мажэйкай), «Чаго на свеце не бывае» (1990, з Г.А. Пятроўскай). Вучоны займаўся даследаваннем спецыфікі нацыянальнай казкі. У манаграфіі «Беларуская сацыяльна-бытавая казка» (1995) даў падрабязны і глыбокі аналіз нацыянальнай казкі, яе генезісу, узаемадзеяння з іншымі жанрамі. Таксама аналізаваў нацыянальную спецыфіку беларускай сямейна-абрадавай паэзіі, яе вывучэнню прысвяціў кнігу «Беларуская сямейна-абрадавая паэзія» (1997). Пад кіраўніцтвам і непасрэдным удзеле А.Фядосіка выдадзены 43 тамы серыі «Беларуская народная творчасць», у якіх раскрыта багацце і мастацкая дасканаласць вуснай музычнай і народна-тэатральнай творчасці беларускага народа. Даследчык сістэматызаваў гумарыстычныя і сатырычныя ўзоры вядучых жанравых разнавіднасцей фальклору, раскрыў асноўныя прыёмы і спосабы стварэння камічнага, паказаў спецыфіку нацыянальнага ўспрыняцця смеху. На аснове тэарэтычнага даследавання праблемы выступіў складальнікам і рэдактарам тамоў «Сацыяльна-бытавыя казкі» (1976), «Жарты, анекдоты, гумарэскі» (1984) з серыі «Беларуская народная творчасць» (Дзяржаўная прэмія Беларусі 1986); складальнікам кніг «Анталогія беларускага народнага анекдота і жарту» (2001), «Анталогія беларускай народнай прыказкі, прымаўкі і выслоўя» (2002). Унёс значны навуковы ўклад у стварэнне фундаментальнага акадэмічнага выдання «Беларускі фальклор: жанры, віды, паэтыка» (у 6 т., 2001–2004). Для другой кнігі «Сямейна-абрадавая паэзія. Народны тэатр» (2001) падрыхтаваў матэрыялы, прысвечаныя збіранню і даследаванню сямейна-абрадавай паэзіі беларусаў. У чацвёртай кнізе «Народная проза» (2002) стаў аўтарам раздзелаў, прысвечаных аналізу сацыяльна-бытавых казак, народных анекдотаў і жартаў, сказак і апавяданняў. Жанравае багацце беларускага фальклору, яго нацыянальнае адрозніванне, эстэтычную і этычную каштоўнасць даследчык раскрыў у кнізе «Вусная народная творчасць» (т. 7, 2004, у суаўтарстве) акадэмічнай серыі «Беларусы».
Вялікую ўвагу А.Фядосік удзяляў педагагічнай дзейнасці і падрыхтоўцы навуковых кадраў. У 1981 г. яму прысуджана вучонае званне прафесара філалогіі. Доўгі час з'яўляўся намеснікам старшыні Савета па абароне кандыдацкіх дысертацый па спецыяльнасці фалькларыстыка і этналогія. Працаваў у якасці члена міжнароднай камісіі славянскага фальклору пры Міжнародным камітэце славістаў (1983), быў прадстаўніком Беларусі ў Камітэце ўрадавых экспертаў пры ЮНЕСКА па пытаннях захавання фальклору (1982, 1985), неаднаразова прадстаўляў Беларускі камітэт на міжнародных з'ездах славістаў. У 1990 г. вучонаму прысвоена званне заслужанага дзеяча навукі Беларусі. Таксама ён узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, 14 медалямі, ганаровымі граматамі.