Яскравым прадстаўніком заходнерускай гістарыяграфіі з’яўляецца рускі гісторык-славянафіл, археограф Іван Дзмітрыевіч Бяляеў. Нарадзіўся ён у Маскве ў сям'і святара. У 1833 г. скончыў Маскоўскі ўніверсітэт, працаваў у Маскоўскай канторы Сінода, з 1844 г. – у маскоўскіх архівах. З 1848 г. – сакратар Маскоўскага і член Адэскага таварыстваў гісторыі і старажытнасцяў расійскіх, Археаграфічнай камісіі. З 1858 г. Іван Бяляеў – прафесар Маскоўскага ўніверсітэта і сакратар Маскоўскага таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх.

Іван Дзмітрыевіч адным з першых у расійскай гістарыяграфіі пачаў вывучаць гісторыю сялянства. Яго праца "Сяляне на Русі" ("Крестьяне на Руси"; Масква, 1860) – першая праца па гісторыі сялян ад старажытных часоў да ХІХ ст. Даследаваў таксама пытанні гісторыі Беларусі да XVI ст. У працы "Нарыс гісторыі Паўночна-Заходняга края Расіі" ("Очерк истории Северо-Западного края России", 1867) ён прасачыў гістарычнае развіццё Беларусі са старажытнасці да Крэўскай уніі 1385 г. У "Гісторыі Полацка ці Паўночна-Заходняй Русі..." ("Истории Полотска или Северо-Западной Руси от древнейших времен до Люблинской унии", 1872) І. Бяляеў прааналізаваў сацыяльны і нацыянальны склад насельніцтва, гісторыю царквы, адміністрацыі Кіеўскай Русі і ВКЛ. Паводле яго меркаванняў, славяне пачалі каланізацыю тэрыторыі Беларусі з Ноўгарада. Разглядаючы вечавы лад у Полацку, ён выказваў ідэю бесканфліктнай садружнасці ўлады і народа. З гісторыка-юрыдычнага пункту гледжання ён разглядаў палітычную і побытавую гісторыю. Першы з рускіх гісторыкаў даў этнаграфічнае апісанне беларусаў, якіх называў крывічамі. І.Д. Бяляеў сабраў вялікую калекцыю страражытнарускіх рукапісаў, якая захоўваецца ў Румянцаўскім музеі.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2011 г.