Валянцін Афанасьевіч Капцюг нарадзіўся ў горадзе Юхнаў Калужскай вобласці ў сям’і служачага. У пачатку вайны сям’я Капцюгоў была вымушана эвакуіравацца ва ўзбекскі горад Самарканд, дзе ў 1949 г. Валянцін Капцюг выдатна скончыў сярэднюю школу. Ён спрабаваў паступіць у Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М.В. Ламаносава, аднак не быў залічаны як сын “ворага народа”.

У 1954 г. Валянцін Капцюг выдатна скончыў Маскоўскі хіміка-тэхналагічны інстытут імя Д.І. Мендзялеева, аспірантуру і абараніў дысертацыю на атрыманне вучонай ступені кандыдата хімічных навук. З 1957 г. працаваў у лабараторыі праблем ізатопаў Маскоўскага хіміка-тэхналагічнага інстытута.

У 1959 г. В.А. Капцюг стаў малодшым навуковым супрацоўнікам Новасібірскага інстытута арганічнай хіміі. З 1963 г. загадваў лабараторыяй механізма арганічных рэакцый, потым – аддзелам фізічнай арганічнай хіміі. У 1987 г. В.А. Капцюг узначаліў Новасібірскі інстытут арганічнай хіміі.

У 1965 г. Валянцін Афанасьевіч Капцюг стаў доктарам хімічных навук, у 1968 г. – прафесарам і членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР (АН СССР), у 1979 г. – акадэмікам. У 1966–1993 гг. В.А. Капцюг – прафесар і загадчык кафедры арганічнай хіміі Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1978–1980 гг. – яго рэктар.

З 1980 г. Валянцін Афанасьевіч Капцюг – віцэ-прэзідэнт АН СССР і старшыня Сібірскага аддзялення АН СССР. Асноўныя напрамкі дзейнасці вучонага: фізічная, сінтэтычная і прыкладная арганічная хімія, выкарыстанне матэматычных метадаў для рашэння хімічных задач. Ён напісаў больш за тры сотні навуковых прац, тры манаграфіі, атрымаў тры дзясяткі аўтарскіх пасведчанняў і пяць замежных патэнтаў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 мая 1986 г. за вялікія заслугі ў развіцці савецкай навукі і падрыхтоўцы навуковых кадраў Валянціну Афанасьевічу Капцюгу было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Валянцін Капцюг быў замежным членам акадэмій навук Беларусі, Балгарыі, Індыі, Манголіі, Чэхаславакіі, узначальваў Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной хіміі, з’яўляўся віцэ-прэзідэнтам Навуковага камітэта па праблемах навакольнага асяроддзя Міжнароднай рады навуковых саюзаў, уваходзіў у склад Кансультатыўнага савета пры Генеральным сакратары ААН па ўстойлівым развіцці.

Адной з ініцыятыў акадэміка Капцюга было стварэнне міжнародных даследчых цэнтраў на базе вядучых інстытутаў, што спрыяла хуткаму творчаму росту маладых навукоўцаў. Вучоны прымаў удзел у распрацоўцы асноў нацыянальнай стратэгіі пераходу Расіі да ўстойлівага развіцця, шмат зрабіў для фарміравання прыродаахоўнай палітыкі.

Валянцін Капцюг меў унікальную працаздольнасць, мэтанакіраванасць і прынцыповасць, якія спалучаў з патрабавальнасцю да сябе і іншых.

У 1980–1988 гг. Валянцін Афанасьевіч Капцюг – дэпутат Новасібірскага абласнога Савета народных дэпутатаў, у 1984–1989 гг. – Вярхоўнага Савета СССР. Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна (1981, 1986), ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1975), «Знак Пашаны» (1967), «Палярная зорка» (Манголія, 1982), Кірылы і Мяфодзія І-й ступені (Балгарыя, 1989), ён – лаўрэат Ленінскай прэміі (1990), ганаровы грамадзянін Новасібірска (1996).

У Новасібірскім Акадэмгарадку імем акадэміка Капцюга названы праспект, імя навукоўца носіць навукова-даследчае судна Расійскай акадэміі навук. Прэмія імя акадэміка В.А. Капцюга, заснаваная Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі і Сібірскім аддзяленнем Расійскай акадэміі навук, штогод прысуджаецца лепшым навукоўцам Беларусі і Расіі. Персанальнай стыпендыяй імя В.А. Капцюга адзначаюцца лепшыя студэнты Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Пераклад 2020 г. матэрыялаў інтэрнэт-праекта «Герои страны».