Генрык Жавускі нарадзіўся на Валыні ў шляхецкай сям’і. Дзяцінства правёў на Міншчыне ў маёнтку бабулі. Менавіта гэты перыяд аказаў вялікі ўплыў на яго далейшае жыццё. Пачатковую адукацыю хлопчык атрымаў дома. Потым вучыўся ў пансіянаце для дзяцей арыстакратаў у Санкт-Пецярбургу. Далейшую адукацыю атрымаў у Кракаўскім універсітэце, дзе вывучаў філасофію. Як вольны слухач наведваў курсы гісторыі і літаратуры ў Сарбоне. У 1808 г. ён некаторы час служыў у арміі Варшаўскага герцагства і ваяваў супраць аўстрыйцаў.

Старадаўняя гісторыя Вялікага Княства Літоўскага стала адным з самых значных захапленняў графа Г. Жавускага. Сваю цікаўнасць да яе ён увасобіў у некалькіх празаічных імправізацыях з жыцця шляхты, з якімі ў 1830 г. пазнаёміў сябра – паэта А. Міцкевіча. Менавіта па яго парадзе пачынаючы пісьменнік запісаў іх у выглядзе так званых шляхецкіх “гавэндаў” – гутарак, створаных на падставе сапраўдных мясцовых расказаў і сямейных паданняў. Так з’явілася на свет кніга “Успаміны ягамосці пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага”, выдадзеная ананімна ў 1839 г. у Парыжы. Напісаная на польскай мове, яна была пабудавана як шэраг не звязаных сюжэтна “абразкоў”, падзей, што адбываліся ў Навагрудскім ваяводстве ў 1760–1780 гг. Героі твора – дзеячы нацыянальнай гісторыі тых часоў М. К. Агінскі, К. Радзівіл Пане Каханку, Т. Рэйтан і інш. Дзякуючы сакавітаму мясцоваму каларыту і літаратурнаму таленту аўтара, кніга атрымала вялікую папулярнасць і заняла пачэснае месца сярод шэдэўраў польскамоўнай прозы ХІХ ст. У творчай спадчыне пісьменніка – “Лістапад” (1845–1846), “Кракаўскі замак” (1847–1848), “Адам Смігельскі” (1851), “Рыцар Лідзейка” (1852), “Запарожац” (1854), “Залатавалосы паж, або Вечары султана” (1858) і інш. У 1851 г. Г. Жавускі пачаў выдаваць часопіс “Dziennik Warszawski”, які стаў першым польскім выданнем, зробленым па заходнееўрапейскім узоры.

Памёр пісьменнік 28 лютага 1866 г. у сваім маёнтку ў Чуднаве (Жытомірская вобласць, Украіна).

Матэрыял падрыхтаваны ў 2016 г.