Вядомы праваслаўны царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай Іосіф Нелюбовіч-Тукальскі нарадзіўся на Піншчыне ў сям’і пінскага войскага. Паходзіў са шляхецкага роду герба “Касцеша”, уладанні якога размяшчаліся на тэрыторыі Пінскага павета. У мясцовым грамадстве сям’я была вядома сваёй вернасцю праваслаўю.

Ні дата, ні дакладнае месца нараджэння Анастасія (свецкае імя) не зберагліся. Вядома, што вучыўся ён у Віленскай брацкай школе, у канцы 1620-х уступіў у Віленскі Святадухаўскі манастыр. У 1629 г. перайшоў у Купяціцкі манастыр, дзе ў 1641–1644 гг. быў ігуменам, намеснікам луцкага епіскапа. З 1644 г. прызначаны архімандрытам Пінскага Лешчанскага манастыра.

У 1661 г. мітрапаліт Дыянісій Балабан прызначыў Іосіфа епіскапам мсціслаўскім, аршанскім і магілёўскім. Гэта прызначэнне было зацверджана 3 жніўня 1661 г. прывілеем караля Рэчы Паспалітай Яна ІІ Казіміра Вазы. Аднак, Магілёўскай епархіяй фактычна кіраваў прызначаны расійскімі ўладамі епіскап Мяфодзій.

Пасля смерці мітрапаліта Дыянісія Балабана Іосіфа Нелюбовіча-Тукальскага на саборы 1663 г. абралі наступным мітрапалітам кіеўскім і ўсяе Русі. Крыху пазней іншы сабор на гэтую ж пасаду прызначыў епіскапа перамышльскага Антонія Вініцкага. Абодва кандыдата атрымалі ў 1664 г. ад караля Рэчы Паспалітай пацвярджальныя прывілеі. Аднак, кіеўскім мітрапалітам Ісіф стаў не адразу, таму што быў абгавораны перад каралём гетманам маларасійскіх казакаў П. Цяцерай. Святар быў арыштаваны і разам з былым гетманам Ю. Хмяльніцкім, які на той час быў ужо манахам, сасланы ў Марыенбург (зараз Мальбарк, Польшча), дзе жыў пад аховай. Праз тры гады ў 1667 г. пасля завяршэння дазнання І. Нелюбовіч-Тукальскі і Ю. Хмяльніцкі былі апраўданы і вызвалены.

У 1667 г. Іосіф атрымаў каралеўскі прывілей на мітраполію. У 1668 г. зацверджаны мітрапалітам і патрыяршым экзархам ў Рэчы Паспалітай. Заставаўся епіскапам мсціслаўскім, аршанскім і магілёўскім, архімандрытам лешчанскім. Некаторы час жыў у Каневе (Украіна), дзе 25 сакавіка 1669 г. пасвяціў у сан епіскапа магілеўскага Феадосія Васілевіча і ў сан дыякана — Д. Тупталу (будучага св. Дзмітрыя Растоўскага).

Памёр І. Нелюбовіч-Тукальскі ў 1675 г., быў пахаваны ў Чыгірыне (Украіна). Пазней, у 1678 г. яго цела перанесена ў Лубенскі Мгарскі манастыр (Украіна), дзе і сёння знаходзіцца ў затворы.

Жыццё і дзейнасць мітрапаліта Іосіфа Нелюбовіча-Тукальскага сведчаць аб яго безумоўнай адданасці сваёй веры. Аднак, па меркаванні царкоўных дзеячаў таго часу, яго імкненне супрацьстаяць рускай дзяржаве не прынесла нічога добрага ні праваслаўю, ні праваслаўнай царкве на ўкраінскіх і беларускіх землях.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2011 г.