Дзярэчын – аграгарадок у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Дзярэчынскага сельсавета. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка і чыгуначнай станцыі Зэльва на лініі Ваўкавыск – Баранавічы. Размешчаны на р. Сіпе.

Упершыню ў гістарычных крыніцах Дзярэчын упамінаецца ў пачатку XV ст. як сяло ў Вялікім Княстве Літоўскім (ВКЛ) ва ўласнасці баярына Дрэмута. Пазней належаў Копачам, Сангушкам, Вішнявецкім, Нарбутам, Палубінскім, Сапегам і інш. У 1537 г. атрымаў статус мястэчка ў складзе Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1609 г. адзінымі ўладальнікамі сталі Палубінскія. У 1618 г. (па іншых звестках, у 1629 г.) Канстанцін Палубінскі заснаваў тут Успенскі касцёл і кляштар дамініканцаў (да нашага часу не захаваліся). Дзейнічалі школа, бібліятэка, шпіталь. У 1685 г. Дзярэчын перайшоў да магнацкага роду Сапегаў, менавіта пры іх спазнаў росквіт, стаў “беларускім Версалем”. У час Паўночнай вайны (1700–1721) мястэчка было разбурана, пасля пачалося актыўнае аднаўленне. На сродкі канцлера ВКЛ Аляксандра Міхала Сапегі была пабудавана ваенная навучальная ўстанова, падобная да еўрапейскіх ваенных акадэмій. Акрамя таго пасля 1784 г. ён узвёў у Дзярэчыне палац з прыгожымі садамі. У 1786 г. сюды з Ружанскага палаца (галоўнай рэзідэнцыі роду) былі перавезены лепшыя зборы Сапегаў – мастацкія зборы, бібліятэка з багатай калекцыяй старажытных рукапісаў, уласны архіў, ваенныя трафеі і інш. Сын Аляксандра Міхала Сапегі Францішак адбудаваў Дзярэчанскі палац (знішчаны ў 1920–1930-я гг.), значна ўзбагаціў карцінную галерэю, папоўніў бібліятэку, кнігі для якой выпісваліся з Вільні, Варшавы і Лондана. З 1785 да 1791 г. дзейнічаў тэатр з музычнай капэлай.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 г. Дзярэчын далучаны да Расійскай імперыі, быў спачатку ў складзе Слонімскага павета Слонімскай, з 1797 г. – Літоўскай, з 1801 г. – Гродзенскай губерняў. У час вайны 1812 г. у кастрычніку кавалерыйскі атрад рускіх войскаў генерала Я. І. Чапліцы разграміў каля мястэчка атрад польскіх апалчэнцаў пад кіраўніцтвам генерала Я. Канопкі. Пасля паўстання 1830–1831 гг. маёнтак Сапегаў, уладанні касцёла і кляштара дамініканцаў былі канфіскаваны ў дзяржаўную казну. У 1845 г. у Дзярэчыне адкрыта народнае вучылішча. Згодна з перапісам 1897 г. у мястэчку пражывалі 2663 жыхары, дзейнічалі царква, сінагога, 3 яўрэйскія малітоўныя дамы, 2 гарбарні, 2 медаварныя заводы, хлебазапасны магазін, ветраны млын, аптэка, карчма і інш.

У 1915 г. Дзярэчын акупіраваны германскімі, у 1919–1920 гг. польскімі войскамі. З 1 студзеня 1919 г. знаходзіўся ў складзе БССР. У сакавіку 1921 г. згодна з Рыжскім мірным дагаворам далучаны да Польшчы як цэнтр гміны ў Слонімскім павеце Навагрудскага ваяводства. У лістападзе 1939 г. мястэчка зноў увайшло ў БССР. 15 студзеня 1940 г. Дзярэчын атрымаў статус вёскі ў Зэльвенскім раёне Баранавіцкай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 г. стаў цэнтрам сельсавета. У 1940 г. тут пражывала 2649 жыхароў, працавалі 3 млыны, шавецкая і кравецкая майстэрні, 2 школы, бальніца, паштовае аддзяленне, клуб і інш.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 г. Дзярэчын быў захоплены нямецка-фашысцкімі войскамі, якія ў чэрвені 1942 г. расстралялі каля вёскі каля 2700 чалавек яўрэйскай нацыянальнасці. У гады акупацыі на тэрыторыі раёна барацьбу з ворагам вялі падпольныя райкамы КП(б)Б і ЛКСМБ, антыфашысцкае падполле, дзейнічалі партызанскія брыгады імя С. М. Кірава, “Перамога”, Ленінская і іншыя партызанскія злучэнні. Выдавалася падпольная газета “За Советскую Белоруссию”. Дзярэчын вызвалены ў сярэдзіне ліпеня 1944 г. воінамі 3-й арміі 2-га Беларускага фронту ў ходзе Беластоцкай наступальнай аперацыі.

20 верасня 1944 г. уключаны ў Гродзенскую вобласць. У 1949 г. у вёсцы арганізаваны калгас імя І. Д. Чарняхоўскага. 17 красавіка 1962 г. Зэльвенскі раён быў скасаваны. Дзярэчын уваходзіў у Мастоўскі, потым Ваўкавыскі раёны, з 30 ліпеня 1966 г. – у складзе адноўленага Зэльвенскага раёна. У 2008 г. атрымаў статус аграгарадка.

У Дзярэчыне знаходзяцца брацкая магіла савецкіх воінаў (сярод пахаваных Герой Савецкага Саюза К. Б. Нуржанаў), магілы камандзіра партызанскай брыгады “Перамога” П. І. Булака, удзельніка вайны 1812 г. генерал-маёра Е. Е. Гампера. Устаноўлены помнік землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Асноўнымі славутасцямі з’яўляюцца Спаса-Праабражэнская царква (1865), касцёл Унебаўзяцця Дзевы Марыі (1913). Храмы ўнесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Непадалёку ад аграгарадка захаваўся помнік археалогіі – гарадзішча.

У цяперашні час у Дзярэчыне працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, аддзяленне паштовай сувязі і ААТ “ААБ Беларусбанк” і інш. Дзейнічае народны ансамбль народнай песні “Званочкі”.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2026 г.