Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А.Д. Сахарава заснаваны 20 студзеня 1992 г. як Міжнародны вышэйшы каледж па радыеэкалогіі імя А.Д. Сахарава пры Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ). Галоўнымі задачамі каледжа былі падрыхтоўка і павышэнне кваліфікацыі спецыялістаў у галіне радыеэкалогіі, радыяцыйнай бяспекі, радыебіялогіі, радыяцыйнай і ядзернай медыцыны, радыяцыйнай тэхналогіі; правядзенне навуковых даследаванняў па радыеэкалогіі, радыяцыйных тэхналогіях, вывучэнне наступстваў радыяцыйных аварый; удзел у падрыхтоўцы інфармацыі па пытаннях радыеэкалогіі для прадпрыемстваў, арганізацый, устаноў і насельніцтва; міжнароднае супрацоўніцтва па адукацыі насельніцтва і навуковых праблемах радыеэкалогіі. Пры ім функцыянавалі дэпартаменты радыебіялогіі, ядзернай і радыебіялагічнай медыцыны, тэхнічнай падтрымкі і гуманітарнай адукацыі. 21 кастрычніка 1994 г. пераўтвораны ў Міжнародны інстытут па радыеэкалогіі імя А.Д. Сахарава. У 1995 г. інстытутам была распрацавана канцэпцыя радыёэкалагічнай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь, якая была адобрана Нацыянальнай камісіяй па радыяцыйнай абароне і Міністэрствам адукацыі. З 1995 г. працуе аспірантура, з 1999 г. – савет па абароне дысертацый па экалогіі. У 1998 г. у складзе інстытута функцыянавалі факультэты радыеэкалогі, радыебіялогіі і экалагічнай медыцыны, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў.

У 1999–2015 гг. інстытут працаваў як Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А.Д. Сахарава. У гэты перыяд атрымалі развіццё спецыяльнасці, звязаныя з інфармацыйнымі і энергаэфектыўнымі тэхналогіямі, медыцынскай фізікай, развівалася міжнароднае супрацоўніцтва, адкрыта дактарантура (з 2010 г.).

У 2015 г. універсітэт перайменаваны ў Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А.Д. Сахарава і ўключаны ў структуру БДУ. Інстытут з’яўляецца вучэбным, навуковым і метадычным цэнтрам па экалогіі Рэспублікі Беларусь і базавай арганізацыяй у СНД. Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў – радыеэкалогія, радыебіялогія, біяэкалогія і імуналогія. Адукацыйны працэс ажыццяўляецца на факультэтах маніторынгу навакольнага асяроддзя, экалагічнай медыцыны, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі. Праводзяцца штогадовыя міжнародныя канферэнцыі «Сахараўскія чытанні. Экалагічныя праблемы XXI cтагоддзя», студэнцкія навуковыя канферэнцыі, выдаецца «Журнал Белорусского государственного университета. Экология».

Інстытут мае сумесны факультэт у складзе Таджыкскага нацыянальнага ўніверсітэта ў Душанбэ (Рэспубліка Таджыкістан).

Матэрыял падрыхтаваны ў 2022 г.