Гісторыю будаўніцтва і развіцця сучаснага Наваполацка адлюстроўвае экспазіцыя Музея гісторыі і культуры горада. Установа была адкрыта ў 1968 г. як Гарадскі музей працоўнай славы. У 1973 г. музей атрымаў статус краязнаўчага, а з 1998 г. сучасную назву. Яго агульная плошча складае 645 кв. м. Чатыры залы («Наваполацк: пачатак біяграфіі», «Прамысловасць горада», «Наваполацкі спорт» і «Наваполацк сучасны») аформлены ў колерах гарадскога герба – сярэбраным і блакітным. Чырвоныя металічныя канструкцыі перадаюць атмасферу горада і нафтаперапрацоўчага комплексу «Нафтан». Экспазіцыя музея адлюстроўвае гісторыю будаўніцтва і развіцця горада, прадпрыемстваў, навуковых устаноў, культурнага жыцця. Сярод экспанатаў матэрыялы аб лепшых людзях горада, ганаровых грамадзянах, воінах-інтэрнацыяналістах, прадстаўлены калекцыі народных рамёстваў, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, карысных выкапняў і мінералаў. Асаблівасць музея – макет горада ў маштабе 1:160. Тут прадстаўлены аб’ёмныя будынкі, чыгуначная і трамвайная сеткі з рухомымі па рэйках мініяцюрнымі трамваямі і цягнікамі. Паверхня над макетам празрыстая, таму наведвальнікі музея могуць прадставіць, як выглядае сталіца беларускіх нафтавікоў з вышыні птушынага палёту. Прыярытэтным кірункам культурна-адукацыйнай дзейнасці з’яўляецца грамадзянска-патрыятычнае выхаванне, заснаванае на асаблівасцях свайго рэгіёна. Праводзяцца экскурсіі, сустрэчы з вядомымі і цікавымі людзьмі, інтэрактыўныя гульні на патрыятычную і экалагічную тэмы, музейна-педагагічныя заняткі па праграме «Мой горад: ведаць і любіць». Дзейнічае выставачная зала, дзе жыхары і госці Наваполацка маюць магчымасць пазнаёміцца з творчасцю мастакоў, скульптараў, архітэктараў, фатографаў. Багаты выбар твораў сучаснага мастацтва прадстаўлены ў мастацкім салоне-магазіне пры музеі.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2018 г.