Святы Нікіфар, архідыякан, нарадзіўся ў Канстанцінопалі. Дакладная дата нараджэння невядома, прыблізна ў 40-я гг. XVI стагоддзя. Вучыўся ў Падуанскім універсітэце, пасля заканчэння якога застаўся ў ім жа настаўнікам грэчаскай мовы. Аднак выкладчыцкая дзейнасць Нікіфара была нядоўгай. Ён прыняў сан дыякана і сем гадоў праслужыў прапаведнікам у саборы Святога Марка ў Венецыі.

У пачатку 1580-х гг. Нікіфар заняў важнае месца ў Канстанцінопальскай патрыярхіі, дзе атрымаў пасаду протасінкела (памочніка па справах епархіі), выконваў складаныя і адказныя даручэнні. У красавіку 1583 г. Нікіфар узначальваў барацьбу за захаванне Юліянскага календара ў малдаўскім горадзе Ясы, а ў лістападзе 1592 г. стаў экзархам. На гэтай пасадзе актыўна змагаўся з царкоўнай уніяй, арганізаваў яе асуджэнне на Памесным саборы ў Ясах летам 1595 г. Паспрыяў пазбаўленню кафедры епіскапа Георгія Магілы, які праводзіў уніяцкую лінію. За сваю дзейнасць быў арыштаваны, але праз паўгода здолеў збегчы з заключэння.

У 1596 г. адбылася значная падзея – Экзарх Нікіфар прыбыў у Брэст, ўзначаліў праваслаўны сабор і дабіўся прызнання дзеянняў уніятаў незаконнымі. Але сабор не быў прызнаны свецкімі ўладамі, пачаліся ганенні на праваслаўных. Пасля заключэння уніі Нікіфар застаўся ў краіне і прадэманстраваў вялікую моц духу і адданасць інтарэсам царквы. Нікіфар арганізоўваў супраціўленне уніі, звяртаўся да праваслаўных з пасланнямі, падбадзёрваў і пераконваў маладушных.

У хуткім часе пасля Брэсцкага сабору Нікіфар быў арыштаваны. Яго абвінавацілі у шматлікіх злачынствах: чарнакніжжы, забойстве, пралюбадзействе, шпіянажы на карысць Турцыі, варожых Польшчы дзеяннях у Малдове. Экзарх трымаўся мужна і незалежна і вінаватым сябе не прызнаў. З-за адсутнасці доказаў судовыя пасяджэнні былі спынены, але на свабоду Нікіфара не выпусцілі. Яго, нягледзячы на хадайніцтвы Александрыйскага патрыярха Мяленція і князя К.В. Астрожскага, адправілі ў Мальбаркскі замак, дзе ён памёр у 1599 г.

У студзені 2002 г. Святы Сінод Беларускай Праваслаўнай царквы далучыў Нікіфара да Сабору Беларускіх святых.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2020 г.