Агульнапрызнаны майстра дакументальнага кіно, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР Віктар Нікіфаравіч Дашук прыйшоў у кінематограф праз журналістыку. Яшчэ ў час вучобы ў БДУ (скончыў у 1960 г.) Дашук быў фотакарэспандэнтам у шматтыражцы “Беларускі універсітэт”. Гэта і падштурхнула яго да кіно, менавіта да дакументальнага, дзе спалучаецца журналістыка двух відаў — слоўная і фатаграфічная і дзе ёсць мастацтва. З дапамогай кіраўніка яго дыпломнай работы на факультэце журналістыкі аб кіна-фотарэпартажы В. Дашук трапляе на кінастудыю навукова-папулярных і дакументальных фільмаў (у 1960 г. яна была самастойнай). Рабіў усё, што даручалі: быў памочнікам, адміністратарам, асістэнтам. Кінематаграфічную адукацыю атрымаў на Вышэйшых сцэнарна-рэжысёрскіх курсах у Маскве (1967). Сярод яго настаўнікаў па рэжысуры быў А. Таркоўскі. Пасля дэбютнай стужкі для дзяцей “Лясная казка” (1963, перад паездкай на вучобу ў Маскву) з’явіліся напружаныя па думцы, унутрана засяроджаныя фільмы канца 60-х — “Зямное прыцягненне”, “Дом”, “Двое ў пакоі і ахова”. Фільмам гэтым уласціва паглыбленне ў жыццё, што для публіцыстыкі важней за фантазію. Як кінематаграфіст В. Дашук выступае ў трох іпастасях: аўтар сцэнарыяў фільмаў, рэжысёр і аператар. Свае фільмы ён стварае на фактах гісторыі, сучаснасці, літаратурнага жыцця. Гераічным подзвігам савецкіх людзей у Айчынную вайну і памяці аб ахвярах была прысвечана серыя яго дакументальных фільмаў: “Курган” і “Мінута маўчання” (1969), “Геройству храбрых” і “Даўным-даўно закончаны бой” (1970).

Значнай падзеяй у творчай дзейнасці В. Дашука стаў мастацка-публіцыстычны фільм “А зязюля кукавала...” (1979), у якім рэжысёр дасягнуў вобразнасці, уласцівай паэзіі. Але сапраўднае прызнанне да рэжысёра прыйшло пасля цыклаў публіцыстычных фільмаў пад агульнымі назвамі “Хатынскі цыкл” (1975—1978, 5 выпускаў) і “У вайны не жаночы твар” (1980—1984, 7 выпускаў). Цыклы створаны сумесна з пісьменнікамі А. Адамовічам, Я. Брылем і У. Калеснікам — першы цыкл і з С. Алексіевіч — другі. Гэтыя фільмы сталі з’явай не толькі ў нашай беларускай кінадакументалістыцы: таму сведчанне Дзяржаўная прэмія СССР 1985, прыз “Сярэбраны голуб” Міжнароднага фестывалю ў Лейпцыгу 1983 г. за фільм “Я сустрэў Вас...” (з цыкла “У вайны не жаночы твар”). Тры першыя выпускі “Хатынскага цыкла” атрымалі прэмію Ленінскага камсамола Беларусі 1976. Пасля смерці ў 1980 г. П.М. Машэрава В. Дашук зрабіў аб ім фільм “Развітанне”. Напачатку васьмідзесятых гадоў рэжысёр выпусціў фільм “Двое на востраве слёз” — гібрыд дакументальнага і ігравога кіно. Фільм гэты выклікаў вялікія страсці. Нязвыклая для таго часу сексуальная вольнасць, бязлітаснасць выкрыцця амаральных сямейных адносін раздзялялі публіку, у тым ліку і крытыкаў, на прыхільнікаў фільма і тых, хто бачыў у ім аўтарскія прэтэнзіі і не вытрыманы густ. Да работ рэжысёра апошніх год адносіцца “Віцебская справа”, якой папярэднічалі судовыя рэпартажы, зробленыя па заказу тэлебачання. Апошнім часам рэжысёр займаўся кінакарцінай, якая называецца “Паміж сатаной і Богам”. Знешне — гэта рэпартаж з сённяшняй рэчаіснасці, а сутнасць — улада, яе сэнс, маральна псіхалагічныя высновы.

Фільмам В. Дашука ўласціва выразнасць, эмацыянальная і сэнсавая напоўненасць. Як мастак рэжысёр рэалізуе ў іх, у першую чаргу, сваё сумленне. У яго шмат творчых задум. На кінафакультэце Беларускай акадэміі мастацтваў ён выкладае рэжысёрскае майстэрства, выступае як кінакрытык. Творчасць для яго — гэта жыццё. “...Калі б не было мастацтва — мы ператварыліся б у нелюдзей. Мастацтва для мяне — гэта Бог”,* — гаворыць ён у інтэрв’ю з кінакрытыкам Е. Бондаравай.

* Полымя. 1996. № 6. С. 203.