Date of Birth:
1839 Старыя Дзятлавічы, в., Гомельскі раён
Date of death:
18.03.1916
Quick reference:
вучоны ў галіне фалькларыстыкі і этнаграфіі, правадзейны член Рускага геаграфічнага таварыства (1887), у сваіх працах апісала побыт сялян, іх абрады і звычаі, сабрала і надрукавала больш за 700 народных песень, першая з даследчыкаў ХІХ ст. адзначыла двухгалоссе ў спевах беларусаў
Names in other languages:
Радченко Зинаида Фёдоровна (russian);
2816 chars
Reference
Сярод даследчыкаў беларускага фальклору Зінаіда Фёдараўна Радчанка займае адметнае месца. Фалькларыстычна-этнаграфічная спадчына даследчыцы адыграла значную ролю ў справе збіранання і вывучэння вусна-паэтычнай творчасці беларускага народа.
Нарадзілася З.Ф. Радчанка ў в. Старыя Дзятлавічы Гомельскага павета (цяпер Гомельскі раён) у сям'і памешчыка. На працягу ўсяго жыцця збірала матэрыялы духоўнай культуры беларускага народа, запісвала фальклор, цікавілася асаблівасцямі гаворкі беларусаў, вывучала побыт, звычаі, абрады, павер'і і вусна-паэтычную творчасць сялян. Яна стала першай у Расіі жанчынай, якую выбралі ў 1887 г. правадзейным членам Рускага геаграфічнага таварыства. Вынікам дзейнасці З.Ф. Радчанкі сталі тры зборнікі песень. Першы з іх – «Сборник малорусских и белорусских народных песен Гомельского уезда, записанных для голоса с аккомпанементом фортепиано» (1881) уключаў 30 песень з напевамі і быў адзначаны сярэбраным медалём Рускага геаграфічнага таварыства. Самы багаты па колькасці твораў другі зборник – «Гомельские народные песни (белорусские и малорусские) : записаны в Дятловицкой волости Гомельского уезда Могилевской губернии Зинаидой Радченко, с приложением 83 местных пословиц» – выйшаў у 1888 г. у Санкт-Пецярбургу. Гэта была найбольш значная работа фалькларысткі, якая змяшчала 676 народных песень. У прадмове да зборніка складальніца характарызавала знешні выгляд, адзенне, рысы характару, гаворку беларусаў Гомельскага павета; пералічвала асноўныя сялянскія стравы, гаспадарчыя пабудовы, апісвала інтэр'ер хаты. Найбольшая ўвага надавалася характарыстыцы спеваў і народных песень. Усе яны класіфікуюцца ў адпаведнасці з календаром. Спачатку падаюцца вяснянкі, потым «веснавыя танкі» (карагодныя); купальскія (купальныя), жніўныя, вясельныя, калядныя, шчадроўныя (шчадроўкі і кралькі); неабрадавыя (простыя), у тым ліку танцавальныя (падтанечныя), і ў заключэнне – калыханкі. Навуковую каштоўнасць прадстаўляюць характарыстыкі, якія З.Ф. Радчанка дае некаторым відам народных песень на падставе асабістых назіранняў. Вяснянкі адзначаюцца як самыя любімыя песні беларусаў. Яны адрозніваюцца ад усіх іншых прыпевам – гуканнем (пасярэдзіне песні), які гучыць вельмі прыгожа. «Сборник малорусских и белорусских народных песен Могилевской губ. Гомельского уезда Дятловицкой волости (180 песен)», выдадзены ў 1911 г., мае музычную частку. У ім прыводзяцца напевы да 180 народных песень, якія размеркаваны па сямі раздзелах: вяснянкі, веснавыя карагодныя (танок), калядныя, вясельныя; вясеннія (танок), беларускія танічныя.
Этнаграфічныя і фальклорныя матэрыялы, сабраныя З.Ф. Радчанкай, не страцілі свайго значэння: яны з'яўляюцца каштоўнай крыніцай для вучоных, якія займаюцца даследаваннем быту і культуры беларускага народа.
