Першай жанчынай у Расійскай Імперыі, якая атрымала званне ўрача, і першай у свеце жанчынай – доктарам медыцыны стала наша зямлячка Варвара Аляксандраўна Кашаварава-Руднева.

Пра яе жыццё вядома няшмат: нарадзілася ў Чавусах на Магілёўшчыне, пасля смерці бацькоў выхоўвалася ў сям’і настаўніка. У дванаццацігадовым узросце дзяўчынка пакінула прыёмную сям’ю і накіравалася ў Санкт-Пецярбург. За гэты час шмат чаго перажыла: і цяжкую хваробу, і беспрытульнасць. Дзякуючы дапамозе неабыякавых людзей навучылася чытаць, танцаваць, засвоіла добрыя манеры. У шаснаццацігадовым узросце выйшла замуж за багатага купца М.С. Кашаварава, марыла атрымаць адукацыю. Аднак з-за сямейных канфліктаў падала прашэнне на так званы асобны від на жыхарства, калі мужам і жонкай застаюцца толькі фармальна. У гэты ж час вырашыла набыць якую-небудзь спецыяльнасць, каб пачаць самастойнае жыццё. Зацікавілася медыцынай і пры дапамозе будучага знакамітага тэрапеўта В.Р. Лашкевіча паступіла ў Павівальны інстытут пры Родадапаможнай установе Санкт-Пецярбургскага выхаваўчага дома. Двухгадовую вучэбную праграму здольная слухачка засвоіла за восем месяцаў і пасля здачы выпускных экзаменаў у 1862 г. атрымала дыплом з адзнакай. У гэтым жа годзе была залічана на месца акушэркі ў Башкірскае казачае войска, дзе павінна была весці ўрачэбную практыку сярод жанчын-мусульманак. Паспяхова прайшла перападрыхтоўку пры Калінкінскай бальніцы ў Санкт-Пецярбургу і вырашыла вучыцца далей.

Пры падтрымцы генерал-губернатара Арэнбургскага краю А.П. Безака ў 1863 г. яна паступіла ў Санкт-Пецярбургскую медыка-хірургічную акадэмію. Гэта падзея выклікала сенсацыю і незадавальненне ў грамадстве, бо ў той час у Расійскай Імперыі забаранялася жанчынам атрымліваць такую сур’ёзную падрыхтоўку. Варвара Аляксандраўна самастойна вывучыла лацінскую і нямецкую мовы, адолела два падрыхтоўчыя курсы для тых, хто паступае ў акадэмію. З пераходам на пяты курс атрымала права працаваць у клініцы акушэрства і жаночых хвароб, паспяхова прайшла практыку ў замежных медыцынскіх установах. Займалася навуковай работай: у 1868 г. выступіла з дакладам «Хроническое воспаление отпадающей оболочки матки» на пасяджэнні Таварыства рускіх урачоў у Санкт-Пецярбургу, за што была абрана яго сапраўдным членам. У гэтым жа годзе выдатна скончыла навучанне ў акадэміі і атрымала дыплом з адзнакай па спецыяльнасці «акушэр-гінеколаг». Наступнай мэтай стала атрыманне вучонай ступені. Пры дапамозе выкладчыка, прафесара Санкт-Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі М.М. Руднева (другога мужа), праводзіла з яго студэнтамі неафіцыйныя практычныя заняткі, дзе набыла вопыт, які спатрэбіўся ў далейшай навуковай працы. Акрамя гэтага, праходзіла медыцынскую практыку ў некалькіх клініках Еўропы, некаторы час працавала ўрачом у Жалезнаводску (1871), займалася самаадукацыяй, выступала з артыкуламі ў перыёдыцы, удзельнічала ў Міжнародным медыцынскім кангрэсе ў Філадэльфіі (ЗША, 1876). Нягледзячы на шматлікія перашкоды, Варвара Аляксандраўна ў 1876 г. бліскуча абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Материалы для патологической анатомии маточного влагалища». З-за абмежаванняў, якія існавалі для жанчын у тыя часы, В.А. Кашаварава-Руднева не магла прысвяціць сябе навуковай дзейнасці і вымушана была займацца ўрачэбнай практыкай. Пасля смерці мужа і пад націскам праціўнікаў жаночай адукацыі яна ў 1881 г. прыняла рашэнне пакінуць Санкт-Пецярбург. Жыла на хутары Голы Яр у Валуйскім павеце Варонежскай губерні. Займалася гаспадаркай, медыцынскай практыкай сярод сялян, творчай і навуковай дзейнасцю. Пасля пажару ў яе доме ў 1886 г. пераехала ў Старую Русу Наўгародскай губерні, дзе і пражыла да канца жыцця.

Варвара Аляксандраўна Кашаварава-Руднева з’яўляецца аўтарам навуковых работ па паталагічнай анатоміі жаночых палавых органаў, гігіене жанчын, гісторыі медыцынскай адукацыі ў Расіі. Сярод асноўных прац – «К учению о плацентарных полипах» (1873), «Популярная гигиена женского организма» (1884), «Гигиена женского организма во всех фазисах жизни» (1884, 1892), аўтабіяграфічная аповесць «Пионерка» (1886). Мэтанакіраванасць, працавітасць і жыццёвая пазіцыя В.А. Кашаваравай-Рудневай сталі прыкладам для многіх жанчын таго часу і паклалі пачатак моцнаму грамадскаму руху на карысць жаночай адукацыі ў Расійскай Імперыі.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2017 г.