Нарадзіўся Мікалай Іванавіч Байрачны ў г. Баку. У 1976 г. скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ён у М. Бяляева, Т. Паражняка. Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 г. Член Беларускага саюза мастакоў з 1980 г.

Мікалай Байрачны працуе ў галінах керамікі, станковай скульптуры, кніжнай ілюстрацыі, мультыплікацыі. Асноўныя творы: дэкаратыўныя кампазіцыі «Ганчар» (1978), «Гарачы вецер» (1982), «Сентыментальная гісторыя» (1985), «Пераможца» (1992), «У самы поўдзень», «Пакуль зямля яшчэ круціцца» (1993), «Куды ідзеш?» (1994); дэкаратыўна-скульптурнае афармленне інтэр'ераў Малой залы Рускага драматычнага тэатра імя М. Горкага, Нацыянальнага цэнтра творчасці дзяцей і моладзі (былы Палац піянераў), рэстарана «Планета» (Мінск), рэстарана «Бярэзіна» (Барысаў), кафэ «Батлейка» (сумесна з В. Прыешкіным); бронзавы помнік усім ахвярам кахання («Муму») у г. Анфлёр (Францыя); ілюстрацыі да кніг беларускіх і замежных пісьменнікаў (у пераважнай большасці да кніг выдавецтва «Юнацтва»). Мастак мультфільмаў «Хто» (1986), «Асенні фатограф», «Пасля прылёту марсіян», «Мая мама Чараўніца» (1990) і інш. Работы М. Байрачнага вызначаюцца высокім прафесійным майстэрствам, нацыянальным каларытам, тонкім разуменнем матэрыялу, багаццем пластычных вобразаў.

Яшчэ адзін бок таленту М. Байрачнага – «касцюмныя лялькі», якія ён стварае разам са сваёй жонкай – архітэктарам А. Байрачнай. Гэта абсалютна новы для беларускага мастацтва від творчасці, які не мае аналагаў. Сямідзесяцісантыметровай вышыні лялькі-статуі ў натуральнай вопратцы з тканіны з мноствам каштоўных і гістарычна дакладных аксесуараў, выкананыя М. і А. Байрачнымі, экспануюцца на шматлікіх тэматычных мастацкіх выстаўках. У 2009 г. М. Байрачным створаны з бронзы скульптурныя выявы тэатральных лялек для ўпрыгажэння фае Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета. Гэта метровыя выявы скрыпача, віяланчэліста, дамы і кавалера з французскага балета ў пышных барочных касцюмах, размешчаныя ў фае тэатра на спецыяльных тумбах.

Творы М. Байрачнага знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, музеі Акадэміі мастацтваў Расіі.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2011 г.