На высокім маляўнічым узвышшы, адкуль адкрываецца цудоўны від на Мотальскае возера, раку Ясельду, заліўныя лугі, балоты і лясы да самага гарызонта, размясцілася адно з самых вялікіх і самабытных палескіх паселішчаў – аграгарадок Моталь.

Згодна з археалагічнымі даследаваннямі, гісторыя засялення Моталя і яго наваколля пачынаецца з часоў глыбокай старажытнасці – недзе з 9-га тыс. да н.э. З вусных народных паданняў і легенд вядома, што ў ХІІІ ст. Моталь быў спалены татарамі і потым доўгі час не засяляўся. Першая ж пісьмовая згадка пра паселішча з такой назвай знойдзена ў актах Літоўскай метрыкі за 1422 г. Увогуле, назву вёскі адны даследчыкі выводзяць ад незлічонай колькасці матылёў, што прывольна адчувалі сябе ў маляўнічай пойме Ясельды, iншыя – ад імя абароцістага яўрэя Мотля, які калісьці заснаваў у гэтай мясціне карчму і пастаялы двор.

Удалае месцапалажэнне ва ўрадлівай пойме ракі і адначасова на гандлёвым шляху з цягам часу зрабіла паселішча адным з буйных цэнтраў рамёстваў і гандлю. У 1555 г. Моталь атрымаў магдэбургскае права, нават раней за старажытны павятовы Пінск. Паспрыяла гэтаму славутая Бона Сфорца – жонка Вялікага Князя Літоўскага і Караля Польшчы Жыгімонта І Старога. Гэтыя мясціны спадабаліся італьянцы, і яна загадала пабудаваць тут сваю рэзідэнцыю, што прывабіла сюды ўмелых рамеснікаў і ўвішных гандляроў. Ужо ў сярэдзіне ХVI ст. у мястэчку налічвалася 7 вуліц, 4 царквы і 178 сядзібных надзелаў. Усё гэта аб’ядноўваў гандлёвы цэнтр, на якім ладзіліся кірмашы – Пляц каралевы Боны (сённяшняя плошча імя Леніна). Самымі распаўсюджанымі рамёствамі ў жыхароў Моталя ў тыя часы было ткацтва, бандарства, пляценне з лазы і саломы. Моталь падпарадкоўваўся непасрэдна Вялікаму Князю, маталяне плацілі падатак у казну і ў адрозненне ад жыхароў навакольных вёсак не адраблялі паншчыну і не ведалі прыгону.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) маталяне пазбавіліся свайго прывілеяванага становішча і пры ўладзе Расійскай Імператрыцы Екацярыны II былі запісаны ўжо дзяржаўнымі сялянамі. У Айчынную вайну 1812 г. мястэчка было спустошана французкімі войскамі. Пасля чарговага буйнога пажару планіроўка паселішча была зменена: вуліцы, якія да гэтага былі забудаваны вельмі шчыльна, сталі больш шырокімі. Замест старажытных драўляных храмаў, што загінулі ў агні, у 1888 г. была пабудавана мураваная Спаса-Праабражэнская царква, якая захавалася да нашых дзён. Не адрознівалася спакоем і XX ст.: яшчэ і сёння адгукаюцца ў сэрцах маталян падзеі Першай Сусветнай, грамадзянскай, Другой Сусветнай войнаў.

Сучасны Моталь атрымаў статус аграгарадка і ўяўляе сабою населены пункт з добра развітай вытворчай і сацыяльнай інфраструктурай. Зараз у ім налічваецца 1637 двароў, дзе жыве каля 4 тыс. чалавек. Зямельныя рэсурсы і кліматычныя ўмовы спрыяюць развіццю сельскай гаспадаркі. Моталь – пастаянны і паспяховы ўдзельнік прэстыжных аглядаў-конкурсаў дасягненняў сельскагаспадарчай вытворчасці і пераапрацоўчай прамысловасці. Вядучую ролю ў гэтай галіне адыгрывае сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў “Агра-Моталь” – адна з самых эканамічна моцных гаспадарак Брэстчыны. Тут займаюцца развядзеннем элітных сартоў зернавых і бульбы, развіваюць садаводства, гадуюць буйную жывёлу.

У аграгарадку працуюць дзве сярэднія агульнаадукацыйныя школы, дзiцячая школа мастацтваў, дзіцячы садок, камбінат кааператыўнай прамысловасці, 3 аграсядзібы. Маталяне ганарацца сваім музеем народнай творчасці (1995), якi ў 2002 г. стаў лаўрэатам спецыяльнай прэмiі Прэзiдэнта Рэспублікі Беларусь “За духоўнае адраджэнне”. У залах музея можна пазнаёміцца з промысламі і рамёствамі, абрадамі і традыцыямі, унікальнасцю мотальскага народнага адзення. Прадстаўлена таксама гісторыя Моталя, як неад’емнай часткі Беларускага Палесся. У музеі ўзгадваюць і знакамітых землякоў, якіх падарыла свету мотальская зямля: вучонага-хіміка, першага Прэзідэнта Ізраіля Х. Вейцмана (1874–1952), даследчыка талмудычнай літаратуры Ш. Лібермана (1898–1983), стваральніка адной з буйнейшых у ЗША гуказапісваючай кампаніі “Chess Records” Л. Чэсса (1917–1969) і інш.

Маталяне здолелі захаваць дзівосную сумесь культур беларускага, украінскага, польскага і яўрэйскага народаў, звычаі продкаў. Шмат цікавага захавалася і ў сямейна-бытавых абрадах. Мотальскія вяселлі сваім размахам і ўбранствам славяцца ва ўсім наваколлі. Фестываль “Мотальскія прысмакі”, які традыцыйна адбываецца ў жніўні, збірае некалькі тысяч гасцей. Каларыт імпрэзе надаюць выступленні фальклорна-этнаграфічных калектываў мастацкай самадзейнасці Іванаўскага раёна.

Матэрыял падрыхтаваны Iванаўскай раённай бібліятэкай імя Ф. Панфёрава ў 2011 г.