Міхаіл Пятровіч Мельнікаў нарадзіўся ў г. Крычаве (па іншых звестках у г. Магілёве). Паходзіў з праваслаўнага дваранскага роду. Вучыўся ў Магілёўскай мужчынскай гімназіі, у 1878 г. скончыў Горны інстытут у Санкт-Пецярбурзе. Працаваў інжынерам на каменнавугальных рудніках, з 1880 па 1887 г. служыў пры Горным дэпартаменце. На працягу пяці гадоў удзельнічаў у навуковых экспедыцыях на Урале, дзе сабраў каштоўныя калекцыі рэдкіх мінералаў. Пасля пераводу ў Горны інстытут М.П. Мельнікаў некаторы час працаваў тэхнікам калекцый музея, з 1894 г. атрымаў пасаду старшага захавальніка горных і мінералагічных зборў.

Падчас працы ў музеі М.П. Мельнікаў выязджаў у навуковыя экспедыцыі. Ён цэлы год знаходзіўся на Крайняй Поўначы. У 1897 г. на Урале адкрыў радовішча каштоўнага мінерала пераўскіта, якое атрымала назву “Мельниковы Копи”. Праз год вучоны зрабіў яшчэ адно адкрыццё: у прыватнай калекцыі парод і мінералаў, якую прывёз у музей Горнага інстытута, выявіў новы мінерал – леранскіт. Большасць яго работ друкавалася ў “Известиях Императорского минералогического общества”.

Плённая навуковая праца М.П. Мельнікава адзначана высокімі ўзнагародамі Расійскай Імперыі: ордэнамі Св. Станіслава ІІІ ступені, Св. Ганны ІІІ і ІІ ступеняў, Св. Уладзіміра IV ступені. У 1898 г. румынскі кароль Карл I узнагародзіў вучонага камандорскім крыжам Румынскай кароны.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2014 г. УК “Магілёўская абласная бібліятэка імя У.І. Леніна”.