Віцебская настаўніцкая семінарыя – першая ў Беларусі спецыялізаваная навучальная ўстанова, якая рыхтавала настаўнікаў для прыходскіх вучылішчаў, падрыхтоўчых класаў гімназій і павятовых вучылішчаў. Заснавана семінарыя ў 1834 г. па ініцыятыве папячыцеля Беларускай навучальнай акругі Р. І. Карташэўскага. Неабходнасць стварэння вучэбнай установы была выклікана закрыццём разам в Віленскім універсітэтам Віленскай настаўніцкай семінарыі і недахопам настаўнікаў рускай мовы. Першапачаткова семінарыя фінансавалася за кошт сродкаў, атрыманых пры скасаванні каталіцкіх манастыроў. Шмат намаганняў было прыкладзена адміністрацыяй, каб сфарміраваць матэрыяльную базу. Семінарыя размяшчалася ў будынку на Падвінскай вуліцы, які належыў стацкаму саветніку К. Гюбенталю. Выхаванцы адбіраліся з сем’яў дваран, мяшчан, обер-афіцэраў, праваслаўных царкоўнаслужыцеляў. Студэнтамі семінарыі станавіліся маладыя людзі ва ўзросце 17‒23 гадоў, якія мелі добрую агульнаадукацыйную падрыхтоўку, валодалі высокімі маральнымі якасцямі.

Кіраваў семінарыяй дырэктар (упраўляючы) ланкастэрскімі вучылішчамі Беларускай навучальнай акругі. Тэрмін навучання складаў тры гады. Выкладаліся руская мова, арыфметыка, гісторыя Расіі і ВКЛ, асновы прававых ведаў, механіка, методыка ўзаемнага навучання ў пачатковай школе па метаду Дж. Ланкастэра, маляванне, чарчэнне, чыстапісанне. Для некаторых навучэнцаў праводзіліся заняткі па музыцы і спевах. У вольны час семінарысты дадаткова наведвалі ўрокі рускай мовы і геаграфіі ў Віцебскай мужчынскай гімназіі. Усе выпускнікі семінарыі пасля заканчэння вучобы павінны былі працаваць прыходскімі настаўнікамі. Усяго за гады яе дзейнасці падрыхтаваны 62 настаўніка. У 1839 г. вучэбная ўстанова закрыта з-за адсутнасці фінансавання. Самыя лепшыя выхаванцы працягнулі вучобу ў Віцебскай гімназіі.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2023 г.