Асноўнымі прыродаахоўнымі задачамі, актуальнымі для ўсіх краін свету, з'яўляюцца ахова навакольнага асяроддзя і захаванне флоры і фаўны. Іх рашэнне ў Беларусі выконваецца ў адпаведнасці з прынятай у рэспубліцы Праграмай выкарыстання прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, Нацыянальнай стратэгіяй і планам дзеянняў па захаванні і ўстойлівым выкарыстанні біялагічнай разнастайнасці Рэспублікі Беларусь, у рамках дзяржаўных мерапрыемстваў па выкананні Канвенцыі ААН аб біялагічнай разнастайнасці (1993). Ствараюцца ахоўныя тэрыторыі (запаведнікі, нацыянальныя паркі, заказнікі і інш.), складаюцца анатаваныя спіскі з пералікам відаў раслін ці жывёл, якія патрабуюць больш глыбокага вывучэння, распрацоўваюцца і ажыццяўляюцца меры па іх ахове. У наш час існуе шмат каталогаў рэдкіх і знікаючых відаў – Чырвоных кніг – ад міжнароднай і нацыянальных да рэгіянальных.

Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь з'яўляецца афіцыйным дакументам, які змяшчае сістэматызаваныя звесткі пра пэўныя віды жывёл і раслін на тэрыторыі краіны, што з'яўляюцца рэдкімі або знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Заснавана ў 1979 г. Пры яе стварэнні выкарыстоўваліся асноўныя прынцыпы Чырвонай кнігі Міжнароднага саюза аховы прыроды (МСАП). На падставе прыведзеных спіскаў ажыццяўляецца прагназаванне і распрацоўка практычных мер, накіраваных на іх ахову, узнаўленне і рацыянальнае выкарыстанне. Выдаецца кніга Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь, а таксама Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі (НАН Беларусі) не радзей 1 раза ў 10 гадоў. Першае выданне Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь выйшла ў свет у 1981 г. У яго было ўключана 80 відаў жывёл і 85 відаў раслін. Другое выданне было ажыццёўлена ў 1993 г., 3-е – у 2004–2005 гг., 4-е – у 2015 г. Новыя кнігі – не проста чарговае выданне, гэта вынік працы вучоных, практычнай дзейнасці спецыялістаў, стварэнне імі новага спіска ахоўных жывёл і раслін, падрыхтоўка картасхем і ілюстрацый, акрэсленне зместу кожнай рубрыкі. У 3-м выданні Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь пачалі выкарыстоўвацца 4 катэгорыі нацыянальнай прыродаахоўнай значнасці, якія адпавядаюць агульнапрынятым катэгорыям МСАП. Толькі абазначаюцца не дзвюма загалоўнымі англійскімі літарамі, а рымскімі лічбамі: I (CR), II (EN), III (VU), IV (NT). Крытэрыі і катэгорыі МСАП былі інтэрпрэтаваны ў прымяненні да катэгорый нацыянальнай прыродаахоўнай значнасці. Рашэнне аб уключэнні ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь або выключэнні з яе жывёл і раслін прымаецца Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь у адпаведнасці з навуковым абгрунтаваннем НАН Беларусі. Аб'ектыўнымі крытэрыямі для ўключэння дзікіх жывёл і дзікарослых раслін з'яўляюцца наступныя паказчыкі: абмежаванасць распаўсюджання і малая колькасць папуляцый; скарачэнне колькасці ці арэала на працягу 10 гадоў ці 3 пакаленняў (у выпадку аднаўлення іх колькасці ці арэала на працягу 10 гадоў ці 3 пакаленняў іх выключаюць са спіска); віды дзікіх жывёл і дзікарослых раслін падпадаюць пад дзеянне міжнародных пагадненняў. Пад уплывам кліматычных умоў, дзейнасці чалавека і іншых фактараў адны віды знікаюць, другія эвалюцыяніруюць, прыстасоўваюцца да іншых умоў існавання, з'яўляюцца новыя. У 4-м выданні (у 2 кн.) прадстаўлена інфармацыя пра 202 віды жывёл, 303 віды раслін, у тым ліку 189 сасудзістых, 34 мохападобных, 21 водараслей, 25 лішайнікаў, 34 грыбоў. Па ўсіх відах прыводзіцца наступная інфармацыя: статус, кароткае апісанне, распаўсюджанне, месцы пражывання (росту), біялогія, колькасць і тэндэнцыі яе змянення, асноўныя фактары пагрозы, меры аховы, крыніцы інфармацыі. Дадаткам да Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь з'яўляецца спіс відаў, якія патрабуюць дадатковага вывучэння і ўвагі ў мэтах прафілактычнай аховы (земнаводныя, паўзуны). Шмат выданняў Чырвонай кнігі адрасавана дзецям і падлеткам. Многія з навучэнцаў уносяць свой уклад у справу аховы прыроды, прымаючы самы непасрэдны і актыўны ўдзел у мерапрыемствах па захаванні і павелічэнні дзікай прыроды Беларусі. Гэта работа гурткоў юных натуралістаў, розных школьных і пазашкольных арганізацый, школьных лясніцтваў, дзе дзеці ўсіх узростаў могуць праявіць свае здольнасці пры вывучэнні і аказанні дапамогі жывым істотам роднай прыроды.

Чырвоныя кнігі дапамагаюць людзям больш даведацца пра рэдкія віды раслін і жывёл, якія сустракаюцца ў беларускіх лясах, іх распаўсюджанне, стан, экалогію, забяспечваюць чытачам доступ да інфармацыі пра віды, якія могуць знікнуць. Унясенне рэдкіх і знікаючых відаў (у тым ліку падвідаў і разнавіднасцей дзікіх жывёл і дзікарослых раслін) у Чырвоную кнігу – першы крок на шляху да іх захавання, які дапамагае мэтанакіраванай навуковай і практычнай рабоце па ахове рэдкіх жывёл і раслін і месцаў іх знаходжання.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2019 г.