Бяроза (да 1940 г. Бяроза-Картузская, Картуз-Бяроза) – горад у Брэсцкай вобласці, размешчаны на рацэ Ясельда.
Упершыню ўзгадваецца ў 1477 г. як вёска Сялецкай воласці Слонімскага павета Вялікага Княства Літоўскага, калі Ян Гамшэй са сваёй жонкай Барбарай заснаваў тут касцёл Святой Троіцы. У 1629 г. Бяроза стала мястэчкам, якое з канца XVI ст. належала Сапегам.
У 1648–1689 гг. у Бярозе быў пабудаваны кляштар ордэна картэзіянцаў (або картузаў, ад гэтага і пайшла назва Картуз-Бяроза, ці Бяроза-Картузская). Гэты кляштар у свой час быў адным з найбуйнейшых і самых багатых на тэрыторыі Беларусі. У шырокі кляштарны комплекс уваходзілі: касцёл з высокай вежай-званіцай, келлі, аптэка, шпіталь, бібліятэка, шматлікія гаспадарчыя пабудовы, а таксама абарончыя збудаванні. Менавіта ў ім у 1706 г. Пётр I сустракаўся з польскім каралём Аўгустам II. У час Паўночнай вайны 1700–1721 гг. шведскія войскі зруйнавалі Бярозу, кляштар таксама значна пацярпеў ад ваенных дзеянняў.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 г. Бяроза далучана да Расійскай імперыі і ўвайшла ў склад спачатку Слонімскай, потым Літоўскай, а з 1801 г. – Гродзенскай губерняў. У першай палове XIX ст. у Бярозе штогод праводзілася 8 кірмашоў, дзейнічалі 2 гарбарныя і суконная мануфактуры. На развіццё і хуткі рост мястэчка значна паўплывала будаўніцтва ў 1869–1871 гг. Маскоўска-Брэсцкай чыгункі. У 1897 г. у Бярозе дзейнічалі мужчынскае і жаночае народныя вучылішчы, валасное праўленне, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, хлебазапасны магазін. Працавалі маслабойны завод, паравы і 5 паветраных млыноў, 7 кузняў, 61 крама.
У 1915 г. у час Першай сусветнай вайны Бяроза была акупіравана германскімі войскамі, з 1919 г. да чэрвеня 1920 г. і са жніўня 1920 г. – польскімі войскамі. Менавіта каля Бярозы 14 лютага 1919 г. адбылося першае сур’ёзнае сутыкненне польскіх і савецкіх войск у савецка-польскай вайне 1919–1920 гг. У 1939 г. Бяроза ўвайшла ў склад БССР. З 1940 г. яна стала горадам, цэнтрам раёна Брэсцкай вобласці. Пачаў працаваць прамысловы камбінат па вырабу мэблі, калёсаў, пашыву аддзення, адчыніліся амбулаторыя, раённая бальніца, Дом культуры.
У першыя дні Вялікай Айчыннай вайны ў раёне Бярозы разгарэліся жорсткія паветраныя баі. Савецкія лётчыкі нанеслі значны ўрон наземным войскам праціўніка. Бяроза была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі 23 чэрвеня 1941 г. Тэрыторыю колішняга картэзіянскага кляштара яны ператварылі ў месца расстрэлу савецкіх грамадзян. Тут загінула больш за 4,5 тыс. чалавек. Бяроза была вызвалена 16 ліпеня 1944 г. у ходзе 2-га этапу Беларускай аперацыі войскамі 48-й гвардзейскай дывізіі 28-й арміі 1-га Беларускага фронту. На брацкай магіле загінуўшых савецкіх воінаў пры абароне і вызваленні горада ў 1953 г. устаноўлены помнік – скульптура воіна і запалены Вечны агонь.
Пасля вызвалення ў Бярозе пачалі працаваць малочны і лесаперапрацоўчы заводы, райпрамкамбінат, пошта, паравы млын, пякарня, тарфяны і цагельны заводы. У канцы 1950-х гг. быў распрацаваны генеральны план забудовы горада. У 1981 г. у гарадскія межы Бярозы былі ўключаны пасёлкі ПТВ-109, ПМК-43, саўгаса “Прамень”, у 1987 г. – вёска Самойлавічы.
У сучасны час Бяроза – гэта адміністрацыйны цэнтр Бярозаўскага раёна. На пачатку 2024 г. тут пражывала 28376 жыхароў. У горадзе працуюць маторарамонтны завод, завод жалезабетонных вырабаў, сыраробчы і мясакансервавы камбінаты, хлебазавод, камбінат сілікатных вырабаў, дзейнічае прадпрыемства “Бярозабудматэрыялы.” Да паслуг насельніцтва – Дом культуры, бібліятэкі, бальніца, паліклініка, школы, гасцініца, гісторыка-краязнаўчы музей.
