Адной з выразных і адметных рыс беларускага дойлідства сярэдніх вякоў з’яўляецца інкастэляцыя храмаў – пераўтварэнне іх у замкі, прыстасаваныя да абароны. Яны нагадвалі невялікія, але моцныя крэпасці, якія ўваходзілі ў сістэму гарадскіх умацаванняў. Пісьмовыя крыніцы паведамляюць пра шматлікія культавыя збудаванні абарончага тыпу ў розных мясцінах Беларусі, але частыя войны і час зрабілі сваю справу: зараз у нашай краіне іх засталося зусім мала. Адзін такі храм амаль без усялякіх змен захаваўся ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці.

Сынковіцкая царква-крэпасць – помнік абарончага дойлідства сярэдзіны XVI ст. Пабудаваная далёка ад буйных гарадоў (в. Сынковічы), яна адзіная з храмаў, якія існуюць сёння, зберагла сваё першапачатковае аблічча.

Царква асіметрычная: у плане ўяўляе сабой крыху перакошаны чатырохвугольнік. Гэта чатырохстаўповае збудаванне з цэглы. З усходу заканчваецца трыма кананічнымі паўкруглымі апсідамі, якія адпавядаюць шырыні нефаў (4 м); з заходняга боку да храма прымыкае прытвор. Па вуглах царквы знаходзяцца чатыры вежы. Іх верхняя частка – васьміграннік з трыма ярусамі байніц. Унутры вежаў зроблены вінтавыя лесвіцы, якія некалі вялі да байніц, размешчаных у франтоне. Верхняя частка сцен, акрамя ўсходняй, ахоплена магутнай аркатурай. Яна трымаецца на ступеньчатых убудаваных кранштэйнах. Паміж аркамі знаходзяцца акруглыя байніцы, над якімі зроблены назіральныя адтуліны. Гэта дазваляла сачыць за дзеяннямі праціўніка і весці агонь на большыя адлегласці. Байніцы былі зроблены ў першую чаргу для абароны. Акрамя таго, яны з’яўляюцца важным элементам і сродкам упрыгожвання храма. Ролю назіральнага пункта выконваў таксама “ліхтарык” – своеасаблівы, рэдкі элемент, размешчаны ў франтоне.

У архітэктуры Сынковіцкай царквы выяўляюцца рысы раманскага і гатычнага стыляў. У шчыце франтона – неглыбокія, розныя па форме і памерах атынкаваныя і пабеленыя нішы. Яны здымаюць уражанне масіўнасці, надаюць будынку яркасць і лёгкасць. На ўсходніх вежах і алтарных апсідах прыблізна на вышыні 3 м знаходзіцца дэкаратыўны паясок у выглядзе плоскай рэльефнай аркатуры з паўцыркульных арак раманскага тыпу, якія абапіраюцца на маленькія кранштэйны. Гэта ўпрыгожванне арганічна спалучаецца з арачным поясам байніц. Высокі конусападобны дах над алтарнымі апсідамі адпавядае форме ўсходняга франтона. Выразнымі элементамі готыкі з’яўляюцца стрэльчатыя аркі аконных праёмаў з жалезнай агароджай, зорчатыя скляпенні правай апсіды храма і высокі двухсхільны дах.

Невялікая перакошанасць плана будынка, некаторая скрыўленасць восі апсід у адносінах да нефаў даюць падставы меркаваць, што царкву ўзводзілі мясцовыя майстры, якія выкарыстоўвалі простыя, не вельмі дакладныя вымяральныя інструменты. Аднак гэта не перашкодзіла ім стварыць бліскучы помнік беларускага абарончага дойлідства, што па сваіх архітэктурных якасцях з’яўляецца помнікам сусветнага значэння і ўключаны ў папярэдні спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Будынак царквы на дзіва гарманічна ўвабраў у сябе рысы позняй готыкі, а таксама традыцыйныя формы і рашэнні ўнутранай планіроўкі старажытных храмаў Кіеўскай Русі.

Сынковіцкая царква-крэпасць – жамчужына беларускай архітэктуры. Яна займае пачэснае месца ў самых вядомых каталогах помнікаў сусветнага дойлідства. Храм стаў вытокам натхнення для вялікай колькасці майстроў, прыцягвае ўвагу археолагаў, гісторыкаў архітэктуры, мастацтвазнаўцаў і ўсіх тых, каго цікавяць старажытныя святыні. Ён не раскрывае нашчадкам таямніцы свайго паходжання (да нашага часу невядомы гістарычныя звесткі пра царкву і яе стваральнікі). Але, гледзячы на храм, адчуваеш сапраўдны гонар за нашых продкаў, якія пабудавалі гэты архітэктурны сусветна вядомы цуд.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2013 г.