Сярод беларускіх і польскіх даследчыкаў няма адзінай думкі, калі дакладна нарадзіўся Т. Рэйтан. З дакументальных крыніц вядома, што ён паходзіў з заможнай шляхецкай сям'і і быў ахрышчаны 20 жніўня 1742 г. у мясэчку Ляхавічы. Бацька служыў харунжым у войску вялікага гетмана літоўскага і ваяводы віленскага М.К. Радзівіла Рыбанькі, маці з'яўлялася дачкой мінскага стольніка Л. Валадковіча. Сям'я Рэйтанаў жыла ў родавым маёнтку Грушаўка (Навагрудскі павет), дзе быў пабудаваны вялікі драўляны аднапавярховы дом у стылі класіцызму. Яго выгляд вядомы па акварэлі мастака Н. Орды, які неадразова наведваў сядзібу.

Тадэвуш Рэйтан, як многія дзеці шляхціцаў, спачатку вучыўся ў піярскай школе, потым працягваў адукацыю ў Калегіум Нобіліум у Варшаве. Пасля заканчэння служыў у войску. Паводле некаторых звестак, удзельнічаў у Барскай канфедэрацыі. Гэта быў ваенна-палітычны саюз шляхты Рэчы Паспалітай супраць караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага і расійскага пратэктарату над дзяржавай, які злучыў у вызваленчым руху каля 20 тыс. чалавек. Барская канфедэрацыя стварыла абстаноўку грамадзянскай вайны, якую манархі Прусіі, Аўстрыі і Расіі скарысталі для правядзення пад выглядам замірэння анархіі першага падзелу Рэчы Паспалітай. У 1773–1775 гг. у Варшаве адбыўся сейм, дзе планавалася зацвердзіць падзел краіны. Пасламі ад Навагрудскага павета былі выбраны Т. Рэйтан і С. Корсак. Яны разам з С. Багушэвічам (прадстаўніком ад Мінскага павета) рашуча супрацьдзейнічалі анексіі зямель Рэчы Паспалітай. Аднак большасць паслоў, падкупленая замежнымі дзяржавамі, не падтрымала Т. Рэйтана і яго прыхільнікаў. Пад кіраўніцтвам кухмістра кароны А. Панінскага было прынята рашэнне аб стварэнні на сейме канфедэрацыі, якая простай большасцю галасоў магла зацвердзіць падзел. Тадэвуш Рэйтан рашуча ўмешваўся ў ход падзей. Ён тлумачыў прысутным, як дорага будзе каштаваць радзіме прыняцце такога рашэння, што гэта робіцца незаконна. 1 снежня 1773 г. ён склаў маніфест, дзе канстатаваў нелегітымнасць канфедэрацыі і трактатаў пра падзел Рэчы Паспалітай. Тады канфедэрацкі суд стаў пагражаць Т. Рэйтану крымінальным пакараннем і канфіскацыяй маёнтка. Далёка не ўсе паслы і сенатары разумелі сэнс таго, што адбывалася. Сярод іх былі і выпадковыя людзі, якія трапілі на сейм таму, што не знайшлося іншых кандыдатаў. Праз некалькі дзён пасяджанняў Т. Рэйтан і С. Корсак звярнуліся за падтрымкай за замежных паслоў і караля, аднак большасць з іх імкнулася да падзелу Рэчы Паспалітай, а Станіслаў Аўгуст Панятоўскі ў хуткім часе пад пагрозай увядзення 50-тысячнага рускага войска далучыўся да канфедэратаў. Далейшая барацьба згубіла сэнс. Рускі генерал Бібікаў, уражаны паводзінамі Т. Рэйтана на сейме, адзначыў, што ўсе афіцэры павінны зняць перад ім свае ўзнагароды, бо менавіта гэты шляхціц адзіны сапраўдны сын сваёй Бацькаўшчыны. Вялікае фізічнае і нервовае напружанне прывяло Т. Рэйтана да цяжкай хваробы. Ён страціў розум і ў Грушаўцы скончыў жыццё самагубствам.

Яшчэ сучаснікі лічылі Т. Рэйтана нацыянальным героем. Чатырохгадовы сейм 1788–1792 абвясціў яго «вартым нацыянальнай жалобы», а дзеянні навагрудскага пасла – «узорам для пераймання». Тадэвушу Рэйтану прысвечаны шматлікія мастацкія творы, у тым ліку аповесці Г. Жавускага, нарыс Ю. Нямцэвіча «Жыццё Тадэвуша Рэйтана» (1818) і іншыя, карціна знакамітага польскага мастака Я. Матэйкі «Рэйтан – заняпад Польшчы» (1864–1866). Ён услаўлены ў паэме А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш». У 1860 г. у Грушаўцы быў пастаўлены бюст Т. Рэйтана (у 1869 г. перададзены ў Кракаўскі музей), у 1993 г. устаноўлены памятны знак з надпісамі на беларускай і польскай мовах.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2017 г.