Дата пачатку: 1493 Мядзельскі раён, Мінская вобласць
Кароткая даведка: пасёлак гарадскога тыпу ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці
Назвы на іншых мовах: Кривичи (руская);
Гарадскі пасёлак Крывічы Мядзельскага раёна, цэнтр Крывіцкага сельскага савета, знаходзіцца за 39 км ад Мядзеля, 3 км ад чыгуначнай станцыі Крывічы на лініі Маладзечна – Полацк, 139 км ад Мінска. На ўскраіне пасёлка цячэ р. Сэрвач.
Пасёлак Крывічы мае даўняе паходжанне. Яго гісторыя пачынаецца з XVст.: у 1439 г. Крывічы ўзгадваюцца ў Актах Літоўскай метрыкі ў якасці шляхецкай уласнасці. У 1552 г. рэвізія Полацкага ваяводства ўказала Крывічы як “сяло ў 8 дамоў і ўладанне пана Д. Корсака”. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565–1566 гг. Крывічы ўвайшлі ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства.
У 1606 г. Крывічы ўзгадваюцца як мястэчка, аднак пазней зноў называліся сялом. Каля 1640 г. была збудавана царква Святой Тройцы, якая згарэла падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654–1667 гг. У 1684 г. са згоды караля Польскага і Вялікага князя Літоўскага Яна ІІІ Сабескага Крывічы былі перададзены нашчадкам Кішкаў, пазней асобнымі іх часткамі валодалі адначасова Укольскія, Ходзькі, Любанскія і Швыкоўскія. Большая частка тэрыторыі мястэчка ў выніку апынулася ў руках цівуна і трокскага падкамора Укольскага. Менавіта ён даў дазвол трынітарыям на пасяленне і будаўніцтва ў Крывічах кляштара.
Крывічы атрымалі статус мястэчка Ашмянскага павета Віленскага ваяводства згодна прывілея караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага ад 23 снежня 1776 г. У наступным годзе тут быў збудаваны мураваны касцёл у гонар святога апостала Андрэя. У выніку 2-га падзелу Рэчы Паспалітай 1793 г. мястэчка ўвайшло ў склад Расійскай імперыі і стала цэнтрам Вілейскай воласці ў складзе Вілейскага павета.
У пачатку ХІХ ст. уладальнікамі мястэчка, у якім налічвалася 228 жыхароў, былі І. Ходзька і каталіцкая царква. Пазней Крывічы сталі належаць роду Швыкоўскіх. Тэрыторыя мястэчка займала 642 дзесяціны зямлі, колькасць двароў складала 37. У 1860 г. у мястэчку было ўжо 55 двароў, з 1873 г. працавала народнае вучылішча, у 1884 г. заснавана вінакурня. Паступова Крывічы разрасталіся і ў 1897 г. там налічвалася 106 двароў, 719 жыхароў. У канцы ХІХ ст. знаходзілася валасная ўправа, царква (у 1886 г. узведзена на месцы старога храма), касцёл, капліца, сінагога, арганізавана багадзельня, працавалі 3 крамы, карчма, 3 заезныя дамы, хлебазапасны магазін, царкоўна-прыходская школа, народнае вучылішча. Два разы ў год праводзіліся кірмашы.
У пачатку ХХ ст. у мястэчку пражывала 711 чалавек, была адчынена лячэбніца. У гады Першай сусветнай вайны мястэчка адыгравала важную стратэгічную ролю, тут размяшчаліся склады расійскай арміі П. С. Балуева, якая ўдзельнічала ў Нарачанскай аперацыі 1916 г. Пад уплывам падзей Лютаўскай рэвалюцыі ў мястэчку пачаў працаваць Савет рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў. У лютым 1918 г. у ходзе наступлення нямецкай арміі Крывічы трапілі пад акупацыю, якая працягвалася да 8 снежня 1918 г.
На 1 студзеня 1919 г. Крывічы ўвайшлі ў склад ССРБ, з 27 лютага 1919 г. – у склад Літоўска-Беларускай ССР. З наступленнем польскіх войск вясной 1919 г. мястэчка апынулася пад кантролем палякаў да наступлення Чырвонай арміі летам 1920 г. Але восенню 1920 г. згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 г. Крывічы адыйшлі ў склад Польшчы і сталі цэнтрам гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. У гэты час у мястэчку было 623 жыхары і 92 двары, дзейнічалі касцёл, управа гміны, паліцэйскі ўчастак, 4 млыны, бальніца, паштовае аддзяленне, аптэка, кожную сераду ладзіліся таргі. У 1939 г. у мястэчку жыў 901 жыхар і было 198 двароў. Пасля восеньскіх падзей 1939 г. Крывічы ўвайшлі ў склад БССР, з 12 кастрычніка 1940 г. сталі цэнтрам раёна і сельсавета Вілейскай вобласці.
На 10-ты дзень Вялікай Айчыннай вайны Крывічы захапілі немцы. У дачыненні да мясцовага насельніцтва яны пачалі ажыццяўляць палітыку генацыду. Было створана гета, у якое сагналі 450 жыхароў яўрэйскай нацыянальнасці, а таксама яўрэяў з суседніх вёсак. За час акупацыі карнікамі было забіта 336 яўрэяў. Усяго за гады акупацыі ў Крывічах і раёне загінулі 2189 чалавек. Тыя, хто ўратаваўся, змагаліся з акупантамі ў атрадах партызанскай брыгады “Народны мсціўца”.
4 ліпеня 1944 г. Крывічы былі вызвалены сіламі Чырвонай арміі і партызанскіх брыгад імя С. М. Будзённага і імя М. І Кутузава. Пасля вызвалення Крывічы з 20 верасня 1944 г. адносіліся да Маладзечанскай вобласці і пачалі адраджацца. У снежні 1948 г. быў створаны калгас імя Жданава, у кастрычніку 1949 г. пабудавана электрастанцыя. 28 чэрвеня 1958 г. Крывічы атрымалі статус пасёлка гарадскога тыпу і сталі цэнтрам Крывічскага гарадскога пасялковага савета. З 20 студзеня 1960 г. і да цяперашняга часу Крывічы адносяцца да Мінскай вобласці (з 25 снежня 1962 г. знаходзяцца ў складзе Мядзельскага раёна). Згодна перапісу насельніцтва 2009 г. тут налічвалася 1298 жыхароў, на 1студзеня 2023 г., па даных Белстата, пражывала 1079 чалавек.
Сёння ў Крывічах працуюць лясніцтва, прадпрыемства харчовай прамысловасці, сельскагаспадарчы філіял Мінскаблаграсэрвіса, Дом быту, “Вучэбна-педагагічны комплекс Дзіцячы сад-сярэдняя школа”, дапаможная школа-інтэрнат, дзіцячы садок, дом культуры, 2 бібліятэкі, музычная школа, бальніца, аддзяленне хуткай медыцынскай дапамогі, аптэка, паліклініка, пошта, банк, гандлёвы цэнтр, некалькі крам. 29 снежня 2020 г. завяршылася газіфікацыя пасёлка. У памяць ахвяр фашысцкага рэжыму ўстаноўлены помнік.
Крывічы – радзіма пісьменніка, драматурга, грамадскага дзеяча Я. Ходзькі-Барэйкі. Тут захаваліся помнікі архітэктуры: касцёл святога апостала Андрэя (XVІІІ ст.) і царква ў гонар Святой Троіцы (XІX ст.).
Матэрыял падрыхтаваны ў 2025 г.
