Дата пачатку: 885
Кароткая даведка: частка вытворчай і сацыяльнай інфраструктуры Рэспублікі Беларусь
Назвы на іншых мовах: Почтовая связь в Беларуси (руская);
Патрэбнасць людзей у абмене інфармацыяй з’явілася ў глыбокай старажытнасці. У летапісах паведамляецца пра тое, як вусныя і пісьмовыя ўказы, а таксама граматы перадаваліся ў розныя ўдзельныя княствы з дапамогай конных і пешых ганцоў. Калі ўзнікла паштовая сувязь на тэрыторыі Беларусі дакладна невядома, аднак ужо пад 885 г. у "Аповесці мінулых часоў" гаворыцца аб тым, што князь Алег накіраваў пасланцоў да радзімічаў. У гістарычных крыніцах ёсць звесткі, што ўжо ў Х ст. існаваў “павоз” – абавязак насельніцтва даваць коней з павозкамі для княжацкіх ганцоў “ад стану да стану”. У Віцебску і Мсціславе былі знойдзены старажытныя пісьмы – берасцяныя граматы ХІІІ–ХІV ст.; згадваюцца таксама пад 1539 г. так званыя “пісьманосцы”. Намаганнямі караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта ІІ Аўгуста пасля 1558 г. на землях Беларусі пачалося будаўніцтва паштовых дарог, уздоўж якіх праз кожныя 3–7 вёрст размяшчаліся корчмы (заезныя дамы з начлегам). У гэты ж час наладзілі пастаянную сувязь паміж Вільняй і Варшавай. У 1568 г. на ўтрыманне ганцоў, перавозку паслоў і дзяржаўных асоб быў уведзены падатак з гарадоў і мястэчак. Сяляне навакольных вёсак выконвалі падводную і падарожную павіннасці, а таксама падтрымлівалі дарогі ў належным стане. У 1583 г. кароль польскі і вялікі княь літоўскі Стэфан Баторый увёў плату за пісьмы па іх вазе (існавала да сярэдзіны ХVІІ ст.). Паштовая сувязь у Вялікім Княстве Літоўскім (ВКЛ) мела шмат агульнага з ямской службай у Расіі: на яе галоўных трактах былі створаны станцыі – “ямы” (адсюль пайшло слова ямшчык). У 1667 г. устанавілі паштовыя сувязі паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай, і з 11 сакавіка 1669 г. пачаў дзейнічаць Віленскі тракт ад Масквы да Вільні, які праходзіў праз Смаленск, Магілёў, Мінск (працаваў да 1702 г. з перапынкамі). У снежні 1707 г. прайшла першая почта па тракце Барысаў–Быхаў, у 1708 г. пабудаваны паштовыя дарогі Віцебск–Копысь, Быхаў–Чарнігаў (праз Гомель). У 1726 г. Гродзенскі сейм прыняў рашэнне аб арганізацыі пошты ў Навагрудскім ваяводстве. У ХVІІІ ст. у ВКЛ галоўнымі трактамі былі: Вільня–Трокі–Варшава (з адгалінаваннем на Брэст), Вільня–Мінск–Магілёў–Масква, Навагрудак–Мінск–Гродна–Вільня. У 1773 г. па Санкт-Пецярбургска–Магілёўскаму паштоваму тракту ўпершыню ў Расійскай імперыі сталі перавозіць газеты па падпісцы.
З 1777 г. беларускія землі ўваходзілі ў Расійскую імперыю. З гэтага часу пачаліся маштабныя работы па аднаўленні старых і будаўніцтве новых паштовых дарог і станцый. У 1780 г. была наладжана сувязь паміж беларускімі і ліфляндскімі губернямі. У некаторых гарадах (Магілёве, Оршы, Мсціслаўлі, Дзвінску, Гомелі і іншых) адкрылі паштамты; у Рагачове, Себежы і Веліжы з’явіліся паштовыя канторы. У снежні 1857 г. выпусцілі першую паштовую марку Расійскай імперыі. Раней замест марак пры адпраўцы карэспандэнцыі выкарыстоўвалі штэмпелі. Першы мінскі штэмпель вядомы з 1778 г., гродзенскі – з 1806 г., віцебскі – з 1810 г., пінскі – з 1843 г. Акрамя дзяржаўнай існавала пошта земстваў і валасных упраў. У 1862 г. пасля адкрыцця рэгулярнага руху па Санкт-Пецярбургска–Варшаўскай чыгунцы на станцыі Гродна арганізавалі перасылку пошты пасажырскімі цягнікамі. 1 ліпеня 1886 г. была створана Мінская паштова-тэлеграфная акруга. У 1913 г. дзейнічалі 380 прадпрыемстваў пошты і тэлеграфа, праз якія адправілі 33 млн лістоў. У час Першай сусветнай вайны на тэрыторыі Беларусі працавалі палявыя пошты расійскай арміі з цэнтрамі ў Мінску і Полацку.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, у сувязі з грамадзянскай вайной (1918–1922), станаўленне пошты ў першыя гады савецкай улады было цяжкім. Кіраванне паштова-тэлеграфнай справай у Беларусі на працягу чатырох гадоў неаднаразова пераўтваралася і мяняла назву. 7 верасня 1922 г. функцыі паштовай сувязі былі перададзены Упраўленню сувязі Заходняй акругі, пазней – Народнаму камісарыяту сувязі БССР. У 1925 г. у БССР дзейнічалі 603 паштова-тэлеграфныя прадпрыемствы. У 1930 г. пабудавалі першую аўтаматызаваную тэлефонную станцыю (АТС), што дазволіла пашырыць тэлефанію на сельскую мясцовасць. У гэты ж час пошту пачалі перавозіць самалётамі, і ў 1932 г. у рэспубліцы была адкрыта першая паштовая авіялінія Мінск–Глуск–Парычы–Мазыр. У гады Вялікай Айчыннай вайны тэхнічную базу беларускай пошты нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі. Адразу пасля вызвалення рэспублікі для перавозкі пошты выкарыстоўвалі гужавы транспарт (было адкрыта 111 конных станцый). У 1945 г. аднавілі дастаўку карэспандэнцыі па чыгунцы. У гэтым жа годзе ўстанавілі пастаянную радыётэлеграфную сувязь паміж Мінскам і Масквой. У 1947 г. Беларуская ССР уступіла ў Сусветны паштовы саюз і Міжнародны саюз электрасувязі (Швейцарыя). У 1950 г. укаранілі танальную сістэму тэлеграфавання, апаратуру прамых злучэнняў і абаненцкага тэлеграфа. У 1954 г. у Мінску пабудавалі паштамт. У 1955 г. у Беларусі працавала 2 тыс. 800 аддзяленняў сувязі. У 1973 г. самалёты абслугоўвалі 100 авіяпаштовых ліній. У 1974 г. паслугамі 15 тыс. паштальёнаў карысталіся 2 млн жыхароў рэспублікі.
Пасля абвяшчэння незалежнасці Беларусі ў 1991 г. пошту падпарадкавалі Міністэрству сувязі і інфарматыкі БССР (з лютага 2004 г. – Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь). 20 верасня 1995 г. было створана Рэспубліканскае дзяржаўнае аб’яднанне “Белпошта” (сучасная назва Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства “Белпошта”), галоўнай задачай якога з’яўлялася найбольш поўнае задавальненне запатрабаванняў насельніцтва, дзяржаўных органаў кіравання, прадпрыемстваў і арганізацый у паслугах паштовай сувязі на нацыянальным і міжнародным узроўнях.
Матэрыял падрыхтаваны ў 2026 г.
