Праўленне Яна ІІІ Сабескага, вялікага князя літоўскага і караля польскага, па меркаванні даследчыкаў, стала для Рэчы Паспалітай часам апошняга яе ўздыму.

Нарадзіўся ён у сям’і кракаўскага кашталяна Якуба Сабескага ў замку Алеска (Рускае ваяводства, цяпер пасёлак у Львоўскай вобласці, Украіна). Адукацыю атрымаў спачатку ў гімназіі Навадворскага, потым скончыў філасофскі факультэт Кракаўскай акадэміі, якая была асноўнай вышэйшай школай Польшчы. У 1646–1647 гг. разам з братам падарожнічаў па Еўропе. Па сведках сучаснікаў, Ян Сабескі добра валодаў шпагай, быў выдатным наезнікам, ведаў латынь, французскую, нямецкую, турэцкую і грэчаскую мовы.

Вярнуўшыся праз два гады ў Рэч Паспалітую, ён паступіў на ваенную службу. Прымаў удзел у шматлікіх ваенных кампаніях: ваяваў супраць казакоў Б. Хмяльніцкага, удзельнічаў у Паўночнай вайне 1655–1660 гг. і вайне Расіі з Рэччу Паспалітай 1654–1667 гг., вызначыўся ў бітве 1667 г. пад Падгайцамі (цяпер Украіна), праславіўся перамогай над туркамі і татарамі ў Хацінскай бітве 1673 г. Адначасова займаўся дзяржаўнымі справамі: некалькі разоў выбіраўся паслом на соймы, займаў пасады маршалка вялікага кароннага (1665–1666), гетмана польнага кароннага (1666–1668), вялікага гетмана кароннага (з 1668 г.).

Высокія дзяржаўныя пасады і поспехі ў ваенных кампаніях у хуткім часе зрабілі Яна Сабескага прэтэндэнтам на каралеўскі трон Рэчы Паспалітай. У выніку падтрымкі магнацкіх груповак Радзівілаў і Сапег, на сойме 21 мая 1674 г. ён быў абраны каралём Польшчы і вялікім князем літоўскім. Перыяд праўлення Яна ІІІ Сабескага не быў спакойным: на працягу некалькіх гадоў працягваліся ваенныя дзеянні з Асманскай імперыяй, вялася барацьба з апазіцыяй унутры краіны. У 1683 г., згодна з дамовай ад дапамозе, Ян ІІІ Сабескі прывёў ваенныя сілы Рэчы Паспалітай да Вены, акружанай турэцкімі войскамі. Перамога ў гэтай бітве прынесла яму славу выдатнага палкаводца. У 1686 г., у пошуках падтрымкі ў барацьбе супраць асманаў, ён заключыў “Вечны мір” з Расіяй. Правёў таксама радыкальную рэформу па ўзбраенні і арганізацыі войска Рэчы Паспалітай. Ян ІІІ Сабескі цікавіўся мастацтвам і падтрымліваў навуку. У гонар караля ў 1690 г. астраном Ян Гавелій назваў адкрытае ім сузор’е “Шчыт Сабескага” (сучасная назва “Шчыт”).

Памёр Ян III Сабескі 17 чэрвеня 1696 г., пахаваны на Вавелі.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2020 г.