Start date: пач. XVІ ст.
Quick reference: вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці
Вёска Воўчын Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці знаходзіцца за 52 км на паўднёвы захад ад г. Камянца, 14 км ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Брэст – Беласток (Польшча), размешчана на р. Пульва.
Вытокі вёскі Воўчын маюць даўняе паходжанне. Паводле пісьмовых крыніц, Воўчын згадваецца ў XVI ст. як двор Берасцейскага павета Трокскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, які быў уладаннем роду Солтанаў. Першым гаспадаром з’яўляўся А. Солтан, затым Воўчын перайшоў яго сыну Івану. У 1586 г. за сродкі ўладальніка Воўчына Яраслава Солтана і яго жонкі Марыі была ўзведзена царква ў гонар святых Міколы Цудатворца і пакутніка Георгія.
У пачатку XVII ст. Воўчын з’яўляўся ўласнасцю роду Гасеўскіх, з 1708 г. – Сапег, у 1721 г. – Чартарыйскіх, у 1721–1738 гг. – Панятоўскіх. У 1732 г. тут нарадзіўся апошні кароль Рэчы Паспалітай і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі.
У 1638 г. быў узведзены драўляны касцёл, у 1733 г. замест яго пабудаваны новы ў гонар Святой Троіцы. Пасля разбуральнай вайны са Швецыяй (1700–1721) у Воўчыне вяліся работы па аднаўленні фальваркаў, сядзібаў і сялянскіх гаспадарак. Міхаіл Чартарыйскі ўзвёў у 1744 г. аднапавярховы палац з 36 пакоямі, флігелем, тэатрам, аранжарэяй і цяпліцамі. Пакоі былі ўпрыгожаны габеленамі, падлога выкладзена эбенавым, махагонавым і ружовым дрэвам, а мэбля дастаўлена з Францыі. Чартарыйскі сабраў вялікую бібліятэку і калекцыю карцін, пры ім ладзіліся тэатральныя вечарыны, балы і гонкі на лодках па каналу. У перыяд выступлення Барскай канфедэрацыі (1768–1772 гг.) Воўчын быў узяты іх прыхільнікамі, адсюль былі вывезены 7 гармат і значная колькасць пораху і снарадаў. На 1791 г. у мястэчку было 13 хрысціянскіх і 37 яўрэйскіх і казённых дамоў, ратуша, гандлёвыя рады і мясцовая яўрэйская малітоўная школа. З 1792 г. працавала суконная фабрыка, уладальнікам якой быў Мюльбар (спыніла працу ў 1830 г.).
У выніку 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) мястэчка Воўчын увайшло ў склад Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам Берасцейскага павета Слонімскай (1795–1797), Літоўскай (1797–1801), з 1801 г. Гродзенскай губерні. У 1841 г. была адноўлена царква ў гонар святога Міколы. На 1845 г. у мястэчку былі вінакурня, 2 вадзяных млыны, саладоўня, пастаялы двор, ваенны шпіталь, гандлёвыя лаўкі. У 1862 г. адкрыта народнае вучылішча. У 1868 г. касцёл быў пераўтвораны ў праваслаўную царкву. У 1880-я гг. налічвалася 102 двары і 804 жыхары, дзве царквы, яўрэйскі малітоўны дом, школа, чатыры кузні, 2 кравецкія, 4 шавецкія майстэрні, пераплётная, фарбавальны цэх, сталярная, 2 пякарні. У мястэчку 3 разы ладзіліся кірмашы. Згодна з першым перапісам Расійскай імперыі 1897 г., у мястэчку пражывалі 593 жыхары, было 73 двары, дзейнічалі 2 царквы, яўрэйскі малітоўны дом, сінагога, народнае вучылішча, валасное праўленне, лазня, 2 пякарні 15 дробных крам, тракцір і некалькі майстэрняў.
На 1 студзеня 1919 г. Воўчын у складзе ССРБ, з вясны 1919 г. – пад кантролем польскай арміі. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам землі Заходняй Беларусі адыйшлі ў склад Польшчы, а Воўчын стаў цэнтрам гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1938 г. адбылося ўрачыстае пахаванне парэшткаў Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Воўчынскім касцёле.
Пасля падзей восені 1939 г. Воўчын і Заходняя Беларусь увайшлі ў склад БССР. 12 кастрычніка 1940 г. вёска Воўчын стала цэнтрам сельсавета Высокаўскага раёна Брэсцкай вобласці. На 1940 г. у Воўчыне жыло 1180 жыхароў і было 180 двароў, дзейнічала сямігадовая школа, працаваў млын на паравым рухавіку, былі 3 культавыя будынкі (храм, касцёл і сінагога).
Фактычна ў першы дзень Вялікай Айчыннай вайны вёска трапіла пад нямецкую акупацыю. Немцы ажыццяўлялі палітыку генацыду у дачыненні да мясцовых яўрэяў (на 1939 г. іх было ў Воўчыне больш за 400 чалавек). Карнікам дапамагалі мясцовыя паліцаі разам са старастам, які быў сынам мясцовага святара. Сінагога стала складам, а ў жніўні яўрэяў сагналі ў гета, якое абнеслі калючым дротам. Восенню 1942 г. многіх воўчынскіх яўрэяў і яўрэяў з Чарнаўчыцаў расстралялі на паўночнай ускраіне вёскі. 100 яўрэяў з в. Воўчына акупанты выслалі ў гета ў Высокім, дзе іх расстралялі разам з мясцовымі яўрэямі 2 лістапада 1942 г. У памяць аб ахвярах генацыду ў 1965 г. быў пастаўлены абеліск, новы помнік ўзведзены ў 2006 г. Памяць пра трагедыю Воўчынскіх яўрэяў таксама ўшанавана ў Ізраілі ў г. Халон – на мясцовых могілках у 1994 г. пастаўлены помнік. У 1942 г. акупанты расстралялі 395 жыхароў і спалілі 6 двароў. У памяць аб загінулых устаноўлены абеліск. Вёска вызвалена 27 ліпеня 1944 г. воінамі 54-й гвардыі стралковай дывізіі. На франтах Вялікай Айчыннай загінулі 23 жыхары, яны пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі, над магілай узвышаецца помнік савецкаму воіну з вянком.
Пасля вайны вёска была адноўлена: на р. Пульва пачала працу гідраэлектрастанцыя. 17 красавіка 1962 г. вёска Воўчын як цэнтр калгаса імя А. Жданава стала адносіцца да Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. У 1970 г. у вёсцы жыло 460 жыхароў і 162 двары. На 16 мая 1989 г. вёска з’яўлялася цэнтрам калгаса “Прагрэс”.
У наш час Воўчын знаходзіцца у складзе ААТ “Усход – Камянец”, у вёсцы маецца сярэдняя школа, бібліятэка, Дом культуры, амбулаторыя, аптэка, 4 крамы.
Мясцовай славутасцю з’яўляецца Троіцкі касцёл, які з 1950 па 1988 г. быў складам. Троіцкі касцёл уключаны ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей. У 2007–2020 гг. вяліся будаўнічыя работы. 22 лістапада 2020 г. касцёл быў асвечаны Пінскім біскупам Антоніем і адкрыў свае дзверы для вернікаў. У 1988 г. рэшткі, якія засталіся ад труны Станіслава Аўгуста Панятоўскага, былі пахаваны ў касцёле святога Яна Хрысціцеля ў Варшаве.
Матэрыял падрыхтаваны ў 2023 г.
