Гальшаны – аграгарадок у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Гальшанскага сельсавета. Знаходзіцца за 22 км на поўдзень ад Ашмян, 12 км ад чыгуначнай станцыі Багданаў на лініі Ліда – Маладзечна. Размешчаны на р. Гальшанцы.

Гальшаны (гіст. Альшаны) упершыню ўпамінаюцца ў XIII ст. Паводле Хронікі Быхаўца, яны былі закладзены на высокай самароднай гары над ракой Карабель літоўскім князем Гольшам, які лічыцца заснавальнікам роду Гальшанскіх. У канцы XIV – пачатку XV ст. вядомы як горад, цэнтр гандлю і рамёстваў, у тым ліку па вырабе кафлі. З XV ст. тут існаваў касцёл, з 1536 г. – праваслаўная царква. Да сярэдзіны XVI ст. Гальшаны з’яўляліся ўласнасцю князёў Гальшанскіх, потым магнатаў Сапегаў. У канцы XVI – пачатку XVII ст. пабудаваны замак, у 1618 г. на сродкі Паўла Багданавіча Сапегі ўзведзены новы будынак касцёла і жылы корпус кляштара францысканцаў. Дзейнічала папяровая фабрыка, якая выпускала вялікую колькасць прадукцыі высокай якасці (існавала да канца XVII ст.). У XVIII ст. Гальшаны атрымалі статус мястэчка, належалі Кунцэвічам, Масевічам, Пацам, Жабам. Значна пацярпелі ў час Паўночнай вайны (1700–1721), калі ў лютым 1708 г. на тэрыторыю Ашмянскага павета ўвайшлі галоўныя сілы шведаў на чале з Карлам ХII.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 г. Гальшаны далучаны да Расійскай імперыі як цэнтр воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У час вайны 1812 г. каля мястэчка адбыліся баі рускіх войск пад камандаваннем генералаў Д. С. Дохтурава і І. С. Дорахава з напалеонаўскай арміяй. У 1832 г. пасля паўстання 1830–1831 гг. закрыты кляштар францысканцаў, у яго будынках размясціўся вайсковы гарнізон. У канцы ХІХ – пачатку ХХ ст. у Гальшанах дзейнічалі касцёл, царква, сінагога, 4 невялікія заводы, некалькі майстэрняў, гандлёвыя крамы, млыны і інш. Акрамя штотыднёвых, некалькі разоў у год праводзіліся буйныя кірмашы. У 1862 г. адкрыта першае народнае вучылішча. У 1896 г. пачаў вытворчасць Гальшанскі крухмальны завод (сучасная назва з 1952 г.). Паводле перапісу 1897 г. у мястэчку пражывала 2883 жыхары.

З верасня 1915 г. да студзеня 1919 г. Гальшаны займалі германскія, з мая 1919 г. да ліпеня 1920 г. і з кастрычніка 1920 г. – польскія войскі. З 1 студзеня 1919 г. знаходзіліся ў складзе БССР. У 1922 г. мястэчка далучана да Польшчы як цэнтр гміны Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1938 г. тут пражывала 1926 жыхароў, дзейнічалі суд, крэдытна-ашчадная каса, карчма, пошта, аптэка, тэлефонная станцыя, паліцэйскі ўчастак, банк і інш. У лістападзе 1939 г. Гальшаны зноў увайшлі ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 г. атрымалі статус вёскі і сталі цэнтрам Гальшанскага сельсавета Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. Гальшаны былі акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалены войскамі 3-га Беларускага фронту ў ходзе Вільнюскай наступальнай аперацыі. У 1967 г. у вёсцы ў гонар загінуўшых землякоў устаноўлены абеліск.

З 20 верасня 1944 г. Гальшаны ўключаны ў Маладзечанскую вобласць. Пасля вайны ў вёсцы пачалі працаваць маслазавод, электрастанцыя, дзіцячы дом, ганчарная і калодачная майстэрні. У 1949 г. створаны калгасы “Ленінскі шлях” і “Світанак”. У 1950 г. арганізавана машынна-трактарная станцыя. У 1952 г. дзейнічалі цагельны завод, паравы млын, ваўначоска. 20 студзеня 1960 г. Гальшаны ўвайшлі ў склад Гродзенскай вобласці. У 2000-я гг. пераўтвораны ў аграгарадок. У 2006 г. атрымалі афіцыйны герб.

У цяперашні час у Гальшанах працуюць сярэдняя школа, дзіцячы сад, дзіцячая школа мастацтваў, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, аддзяленне паштовай сувязі і ААТ “ААБ Беларусбанк”, лясніцтва і інш. Захаваліся помнікі архітэктуры і археалогіі: касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў, руіны замка, капліца (1897), царква Святога Георгія (1901), гарадзішча і селішча (XII–XIV стст.). Штогод у аграгарадку праходзіць рэгіянальны фестываль “Гальшанскі замак”.

У Гальшанах нарадзіліся такія знакамітыя дзеячы, як вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук, прафесар А. М. Крот, пісьменнік, рэлігійны дзеяч Вінцук Адважны (сапраўднае імя Германовіч Язэп Станіслававіч), педагог, публіцыст, дзеяч каталіцкай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім А. Л. Керсніцкі і інш.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2026 г.